Rop frå Tyrkia: Not gonna get used to it, not gonna stay silent!

Verda er blitt så lita. Dette skriv venninna til dotter mi på si Facebookside: "Safe, this time. Tell me, how many times can you die with every single attack towards your people? Not gonna get used to it, not gonna stay silent towards this government. But getting incredibly difficult to cope with the death risk we've all been facing, just for you to know. "

Og etter angrepet i Brussel og Istanbul var hjartesukket: "My heart is with all my friends in Brussels, the city which also has been a home for me last year. I know that for most of you here, Turkey, seems like a war zone and the attacks seem natural - at least what I perceived from the reactions, which is very sad for me - but I guess we all are facing with the same terror that has started to capture the whole world lately. I am hoping to have this empathy and stand together - no matter in which part of the world we're living - and stay strong."

Dotter mi seier at venene opplever at Europa ikkje ser på deira liv som like mykje verd, og det gjer henne trist!
-
Flott at dei unge ser verda som ein arena! Og me får vald og terror inn i stovene via skjermane våre, same kor langt borte hendingane er. Likevel: Er det slik at til nærare hendingane er, til større medkjensle har me? Må det vera slik om me skal leva med alt det vonde som skjer? Må me ha noko distanse til deler av vondskapen? Eller er det andre haldningar som ligg bak våre reaksjonar?

Og me som trudde det var forskjell på folk...

Ja, dei trudde nok det var stor forskjell på folk, dei som såg at Jesus stoppa for å snakka med Sakkeus, tollaren og syndaren. Var det ikkje nok av godtfolk han kunne ha slått av ein prat med?

Slikt tanke-uføre er det lett å koma i for nokon og ein kvar.

Jan Ove måtte ha ein stor illustrasjon til påskevandringa med barnehagane, og eg måtte til med penselen. Mens eg arbeidde med bildet, slo det meg at det er jo dette eg har arbeidd med dei siste åra, fram til boka låg på bordet like før jul i fjor: Garborg og Skou - forskjell på folk?

Tiggerne - ute av øyet, ute av sinn?

Arendal innfører tiggeforbud og regjeringa vil sette inn harde tiltak for å få tiggerne bort fra fortauene. Og vi tror det er noe nytt. Vi vurderer asylbarns rettigheter og bosetting av flyktninger, og tror vi har nye problemer. Men: Intet er nytt under solen.

Blir tiggerne utnyttet av bakmenn, eller trenger de hver krone for å holde liv i seg og familiene sine? Uansett: Tigging er et symptom på en mangelsykdom som vi ikke helbreder med tiggeforbud.

Og det har skjedd før: Fattigloven av 1845 skjerpet tiggeforbudet i sin tid. Straffen for tigging var tvangsarbeid, først i to måneder og videre med et tillegg på to måneder for hver gang en ble tatt på fersken, inntil en øvre grense på ett år. Holdt tiggerne sammen i grupper, ble straffen fordoblet.

Det var stor debatt om denne loven, fordi alle så at problemet ikke var borte når tiggerne slapp ut av arresten.

Bygdevektere og fattigkommisjoner gjorde det de kunne for å få tiggerne videre til neste bygd. Da var de kvitt ansvaret. Dette gjorde de ikke av ubarmhjertighet, men fattigkassene hadde allerede tunge byrder med syke og fattige som trengte hjelp. En omstreifende familie ble til så stor belastning at bygdefolket et sted samlet inn penger og sendte dem til Amerika. Vi kan også skyve problemet over til andre kommuner, andre land, men har vi løst det?

På 1890-tallet var det igjen stor debatt om fattiglov og løsgjengeri. Spørsmålet var om en skulle bruke tvang eller straff. Svaret ble i realiteten: Takk begge deler. Vi fikk løsgjengerloven og vergerådsloven. Ingen skulle vandre omkring uten fast bosted eller arbeid, og barn skulle tas i fra foreldre om det var fare for at de ellers ville bli «fordærvede». Disse lovene gav på sikt et bedre liv for mange, men professor Ebbe Hertzberg pekte på et prinsipielt viktig spørsmål som er like aktuelt i dag: Kan vi innføre lover og regler som går utover barn som selv ikke har noe skyld i det uføret de er kommet i?

Saken ble drøftet på Kriminalistmøtet i 1893 samtidig som Martin Johan Mathiassen Skou gav ut boka «På fantestien». Skou var av taterslekt og kjente vandringens hverdag, med noe frihetsglede, men mest fortvilelse, og hadde forslag til hvordan folket hans kunne få det bedre. Kanskje hadde livet blitt annerledes for mange om myndighetene hadde fulgt hans råd?  

Skou var barndomskamerat med Arne Garborg og delte rom med han da de gikk på lærerskole på Time, og han ble modell til tateren Carolus i romanen «Fred». Ved å bruke tateren som en kontrast til bonden, holder han fram sitt ideal: Bonden som dyrker jorda og dermed bygger samfunnet. Ja, han plasserer bonden så høyt på strå at han står i fare for å mene at «det er forskjell på folk». I en samtale om Garborg og Skou under SILK, Skudenes Internasjonale Litteratur – og Kulturfestival, uttalte Garborg-biografen Tor Obrestad seg om hvordan de to har påvirket hverandre. Obrestad mente Garborg kanskje kunne ha blitt rasist om han ikke hadde hatt Skou som venn. «Men han datt ned på rett side», la Obrestad til. Om begrepet rasisme ikke var tatt i bruk på den tiden, fantes fenomenet.

Like før Skou dør skriver han et brev til Garborg og takker han for alt. Svaret er oppsiktsvekkende. Garborg mener nemlig at det er han som har mest å takke vennen, omstreifergutten, for.  Med noen linjer røper han ikke bare at han har fått korrigert sitt syn på forskjellen på folk, men peker også på årsaken til forskjeller i samfunnet. Dermed kommenterer Garborg også dagens situasjon, dagens Norge, som møter individet mens det er samfunnet som er det egentlige problemet:

Det du elles kann takka meg fyre er nok ikkje stort. Då hev eg meir å takka deg fyre. Serleg eitt skal eg nemna. Det var gjennom kjenskapen med deg eg kom etter at der i grunnen er mykje mindre «skil på folk» enn me trur, og at det er ytre vilkår som gjer mest til å skilja oss. Ytre vilkår førde deg sjølv – fyrst eit godt stykke framyver, sidan eit godt stykke attyver, og so på ny framveg. Hadde vilkåri i det heile lempa seg, so hadde du og i det heile fenge ein ljosare livsdag. Like eins med ætter og klassar. Gode vilkår skapar folk og låke vilkår skapar fant  altfor gode vilkår skapar elles fant , det au, om alltid på ein annan måte). Heile folket ditt hadde greitt seg, om vilkåri hadde jamna seg for dei i rimeleg tid. Frametter åri hev det då vorte meir og meir klårt, at «å reformera samfundet» er fyrst og fremst å reformera samfundsvilkåri, dei økonomiske  fyrst og fremst. (Garborg, 1918).

Brevet frå Garborg til Skou som ligger i Nasjonalbibiotekets håndskriftsamling er ikke med blant Garborgs brev som er utgitt i bokform.

Jeg kom over brevet i arbeidet med boka "Garborg og Skou - forskjell på folk?"

Deler av dette innlegget har tidligere stått i Stavanger Aftenblad.

Vårt Land: Forskjell på folk?

Forskjell på folk?

Sjølvsagt; ulik stand og stilling, alder og oppgåve.

Men forskjell på folk?

Nei, det er det eigentleg ikkje!

Eg blir aldri ferdig med dette temaet.
I dag har eg skrive om det på verdidebatt. Du finn det her

Omstreifar, fant, splint, tater - ulike ord, men 100 % menneskeverd

Frå eit intervju i avisa Sunnhordland, Fredagspraten 12.10.14

Det har vore utruleg lærerikt å skriva boka "Garborg og Skou - forskjell på folk?". Men nokre lange pausar har eg tatt undervegs i arbeidet. Kva skulle eg kalla hovudpersonen min? Omstreifar, fant. tater?
Reisande ville dei gjerne bli kalla i si tid. Men i mi historiske framstilling ville ikkje det fungera. Omstreifar var det omgrepet som var og blir brukt i offentlege dokument, så eg valde det.

I samtalar som fylgjer med utgjevinga no, merkar eg at nesten alle omsett omgrepet så snart dei høyrer det.
- Omstreifar? Fant, altså?

Eg har ingen problem med å forstå at etterkommarar av Skou ikkje liker at familien blir kalla fant. Eg forstår også at foreninga som samlar reisande og etterkommarar av tidlegare omstreifarar sjølv vil definera seg og presentera seg. Men eg finn altså ikkje noko eintydig svar på korleis eg skal gjera alle til lags.
Men det er viktig for meg å seia at same kva omgrep eg nyttar, vil eg med boka visa at alle har likt menneskeverd. Det går ikkje an å gradera det. Alle menneske har likt menneskeverd i dag og dei hadde det då omstreifarsaka var eit aktuelt politisk arbeidsfelt. Me har ulike oppgåver i samfunnet, me oppfører oss ulikt, men menneskeverdet er 100 %. Historia har vist at me ikkje alltid har forstått dette. Nokre omstreifarar i landet vårt har merka det på kroppen.

Boka har sin eigen blogg der du kan følgja utgevinga: Garborg og Skou - forskjell på folk?

Ny blogg Garborg og Skou - forskjell på folk?

Jeg har startet en ny blogg: Garborg og Skou - forskjell på folk?

Den nye bloggen vil følge utgivelsen av boka med samme tittel. Manuset har jeg arbeidet med i åtte år. Den kommer snart i bokhandelen.

Garborg trenger ingen presentasjon. Skou var kjent for Skudenesfolk ca 1910-1919. Snart kan du bli kjent med han.

Du finner den nye bloggen her.

Me vel sjølv vår eiga historie

Nei, me vel ikkje alltid korleis livet vårt er. Mykje av det me har opplevd, har prega oss. Me kan ikkje berre ta det vekk. Det er ein del av livshistoria vår.

Men når eg fortel om meg sjølv og livet mitt til andre, må eg alltid gjera eit utval. Ingen kan og ingen vil ha "heile stasen".

Eg har høyrt folk eg kjenner ganske godt fortelja om seg sjølv når dei møter nye menneske. Av og til har eg tenkt:"Oj, var det den delen av livet han ynskte å fortelja om. Var det eit slikt bilete han ville den andre skulle ha?" Nokon gonger er sjølvpresentasjonen meir positiv enn eg hadde venta. Andre gonger er han meir negativ.

Fordi eg er blitt arbeidsufør, er eg nok blitt svært medviten kven eg vil at folk skal tru at eg er. Tidlegare var det nok å presentera tittel, stilling og arbeidsstad. Når eg ikkje har noko slikt å visa til, er det som om eg er forplikta til å gå nærare meg sjølv når eg hentar fram opplysningar som kan gi andre sjanse til å bli kjende med meg. Av og til gjer eg det, av og til ikkje. Når eg gjer det, har eg ei uro i magen etterpå dersom eg fortel historia om henne som meistra det meste til ryggen melde pass. Ei god kjensle har eg dersom eg trur den eg har møtt har fått med seg at livet kan vera godt sjølv om det ikkje er friskt og "normalt".

Ærleg og sann skal historia vera. Men eg vel likevel historia. Ikkje fordi eg vil glatta over det vanskelege, men fordi eg veit at historia eg fortel i stor grad vil vera avgjerande for kven andre oppfattar at eg er. Og eg vil ikkje vera "forhenverande ditt og datt". Eg vil ikkje vera ein som strever med "ditt eller datt". Eg vil vera den som lever det livet eg har, fordi eg berre har eitt. Og det er det som eg kan vera for andre og andre kan vera i mitt liv, som skal bli historia mi framover. Og historia som kjem, er nett no viktigare enn den som har vore.

Er dette å fortrengja sanninga, å skapa si eiga sanning?
Eller er det meistring?

Biletet er laga ein flott haustdag, då eg for fulle såg kor levande skuggane gjer kvardagane våre. Fleire bilete finnest her: Galleri Nauthydlaren

Det handlar ikkje om kva dei eldre kostar oss

"Ikkje snakk om pengar når det gjeld våre gamle. Dei må ikkje oppleva seg som ein utgiftspost!"

Nei, me skal ikkje sjå på eldre som ein utgiftspost, men det inneber ikkje at politikarar kan la vera å planleggja og tilretteleggja eldreomsorga utifrå kva øknonomi kommunen har og vil ha i framtida.

Er ikkje dette ei sjølmotseiing?

I vår familie har me fire born. Då dei var små måtte me heile tida rekna på kva me kunne gi dei av tilbod, til kvardag og i feriar. Me vurderte kva mat me kunne kjøpa inn, og kva klede me kunne ta oss råd til å bruka.

Me tenkte aldri på kva ungane "kosta oss". Dei var ingen utgiftspost. Me gjorde berre det me kunne for å ha ei sunn hushaldning, slik at både kvardagen og framtida trygg.

Slik er det også med eldreomsorga, slik eg ser det. 

Tom stol - tom seng. Alzheimer og Facebook.

Å ha ein å dela livet med gjera at livet ikkje treng bli einsamt. Men når den ein lever saman med blir dement, får Alzheimer, må ein kjenna seg einsam sjølv om ein er to. Trur eg. Odvar Omland meir enn trur. Han veit korleis det er. Han har skrive boka: Tom stol - tom seng. Alzheimer og samliv, ei bok om ein ny kvardag, med lyse og tunge tankar, gode og krevjande situasjonar, men alltid med eit forsøk på å vera hjå kona, la henne vera kvinna som han fridde til ein gong, sjølv om han ikkje alltid når fram til henne no. Ei bok som bør lesast.

Odvar skriv også om Facebook som han bruker som dagbok. Dermed deler han av kvardagen sin med oss andre, gir oss eit gløtt inn i ein kvardag ingen heilt kan kjenna utan å ha vore der. Og han er bevisst på å bruka Facebook for å nå oss. Her er alder ingen hindring - han er ein av dei eldste mellom oss.

Odvar ynskjer ikkje at det skal vera noko tabu knytt til å ha Alzheimer. Han vil at han og kona skal vera ei opa bok; om dei vandrar inn på ein restaurant eller møter medmenneske på gata. Og i samtalar vil han fortelja korleis det er. I "varsomme samtaler" som han seier sjølv. "Mitt våpen er blant annet avisinnlegg og korrespondanse med mine venner på Facebook."

Og tilbakemeldingar får han på Facebook. Ofte små kommentarar som viser at venene hans lærer av det han skriv, opplever litt av dagane saman med han, om det er muleg. Ein Facebookven skreiv: "Jeg titter innom statusene dine og blir beriket og litt klokere fordi du rett og slett skildrer hverdagskjærligheten og det å stå sammen i gode og onde dager. Det er vakkert på en inderlig jordnær måte."

Facebook er det du gjer det til. Sladder og tomt vissvas kan delast der. Men mange har  opplevd at sosiale medier kan sørgja for hjelp i sorgprosessen, som eg skreiv om tidlegare på bloggen. Og det kan også gi livshjelp. Odvar seier: Facebook er også blitt en god venn og delvis motvirker ensomhet. Facebook er en god dagbok.

I fjor var Odvar gjest her på bloggen. Du finn helsinga hans her:
En hand å holde i når Alzheimer tar taket

Takk til Odvar Omland for at han skreiv boka:

Tom stol - tom seng
Alzheimer og samliv
Alpha Forlag
2013

Ingen vil vera dumme

Me møter det kvar dag:

Folk trur me er dumme.

Eg ser på han, 

ein oppegåande mann.

- fordi me høyrer dårleg, 

ikkje oppfattar det som blir sagt alltid,

legg han til.

Ein mann viste meg ein handfull tablettar

som han hadde på lur

om det blei for tungt.

Ein annan hadde andre "fluktplanar,

fortalde han.

Fordi han var tunghøyrt?

Nei, fordi han opplevde at andre trudde han var dum.

..

Derfor trur eg på han karen dykkar,

sa han

og peika på Knut Arild Hareide som eg hadde på brosjyra mi.

Menneskeverd, sa han.

Menneskeverd..

..

No er det ikkje berre KrF og Hareide som held fram menneskeverdet,

og i stunda der og då gløymde eg heile partipolitikken

fordi eg fekk tungt for å tenkja 

i møte med dei som har tungt for å høyra 

som opplever:

Dei trur eg er dum

Menneskeverd er altså noko som skal gjerast om til gangbar mynt i kvardagen.

med respekt

og 

augo som ser

alle!

Øvre aldersgrense i arbeidslivet hindrar nederlag

"Jeg hadde den lykke å få lov å stå i jobben min i to år etter fylte 70 år. Slik var det avtalt, og jeg følte meg priviligert. Men hvordan skulle min arbeidsgiver bli kvitt meg hvis dette forholdet skulle vare i årevis og etter at jeg ikke lenger var i stand til å skjøtte mine plikter? Kanskje ville han oppdage det før meg. Det ville være et forferdelig nederlag for meg om jeg skulle gå ut av arbeidslivet etter å være oppsagt som udugelig"

                   Helge Klingberg, landskapsarkitekt i Stokke, Vårt land 30.juli 2013, (utdrag av lesarinnlegg)

Godt sagt av Helge Klingberg. Og godt at ein over 70 kan skriva slikt. For me andre er jo så redde for å seia det rett ut. Og for tida er det mest politisk korrekt å seia at arbeidstakarar bør vera aktive så lenge som råd. Det er ein god tanke, men bør ikkje koblast opp mot retten til å stå i arbeidet, rett og slett fordi det ikkje er så enkelt som det høyrest ut. Klingberg har med klar tale sagt kvifor.

Å ta vekk aldersgrensa i arbeidslivet kan visa seg å vera godt meint, men dårleg gjort.

Kan det skje igjen at me tenkjer kost/nytte om mennesket?

Arnt Stefansen skriv:  Du er annerledes - du må dø! (Ytring.no, 13.07.2013)

Det handlar om fysisk og psykisk sjuke, asosiale og kronisk sjuke som måtte få ein god død - eutanasi, fordi rasen skulle vera rein og fordi det sparte samfunnet for utgifter.

Grøss og gru! For nokre fæle folk som tenkte og gjorde slik, tenkjer me i dag.

Og heldigvis; dødsleirar for å bli kvitt sjuke og svake har me ikkje i dag.

Men tankegangen: Å vurdera menneskeverd, gradera menneskeverd, er me heilt fri for det?
Å vurdera kost/nytte, er me heilt fri for det?
Å gi ein god død før livet tar slutt på naturleg vis, er me fri for det?

Å tenkja at dette kan aldri skje igjen, trur me på det?
Å tenkja at dette er leeeeenge sidan, tenkjer me slik?

I ein situasjon, der alt er unntak, alt er annleis, kan det likevel skje på nytt?

Kvifor har det tatt så lang tid før me blir minna om at også svake og sjuke blei tatt av dage i nazityskland?
Forstyrrer det vårt syn på menneskverdet i dag?
I tilfelle: La det forstyrra!

Dei kan jo ikkje tvinga oss..

"Eg kan ikkje lenger ha den arbeidsdagen eller det yrket eg er utdanna til, men dei kan vel ikkje tvinga meg til å gjera noko anna?"

Dette er ein uttale eg har høyrt ein del gonger. Fordi eg sjølv er arbeidsufør, er det kan henda slik at andre er svært ærlege om eiga helse og arbeidssituasjon. Stort sett er det heilt ok. Det kan vera mange erfaringar det er greitt å dela. Men denne haldninga: At dei ikkje kan tvinga oss til å arbeida, har eg problem med.

Problem nr 1: Dei kan vel ikkje tvinga oss - Kven er dei som det blir vist til: legen, NAV, samfunnet?
Problem nr 2: Kvifor kan ein ikkje gå over i anna arbeid som ein fysisk og psykisk maktar sjøl om det er noko anna enn det ein er utdanna til: Er det grader av verdighet i arbeid som ein ikkje kan gå under?
Problem nr 3: Kva tvang er det snakk om? Er det  uføretrygd som ikkje blir tildelt om ein ikkje er "lydig".

Eg er svært glad for det sikringsnettet som ligg i uføretrygda. Det held mange vekke frå fattigdomsfella og gjer overgangen frå arbeid til å vera ufrivillig utanfor arbeidslivet noko mjukare.
Men haldninga som ligg i spørsmålet om kor vidt dei kan tvinga oss, er avslørande. Det fortel at ein ser på staten som den som må ta ansvar. Det peikar mot sterke rettar: Eg må då få det eg har krav på. Og det utelet eit alternativ: Dersom eg ikkje vil eller kan arbeida, men heller ikkje vil ha anna arbeid, går det an å la vera, med den konsekevensen at ein ikkje har  inntekt før ein kjem i den normale pensjonsalderen.

Er vårt fokus på rettar blitt så einsidig og sterkt at me går utifrå at dette ikkje er noko alternativ?

Eg vågar så vidt å spørja. For det vil truleg provosera. Dei fleste strever for harde livet for å halda på eit sunt sjølbilete når sjukdomen rammer, og desse treng ikkje slike debattar som held dei nede. Og mange gjer det dei kan for å vera i arbeidslivet.

Likevel: Presset på stønadsordningar er stort, og me treng å hegna om rettane slik dei var tenkte. Derfor må andre verknader som ikkje var tilsikta, sorterast ut. Og me treng kanskje ein debatt om kor vidt me bør kunne ta ein annan jobb enn den me hadde - ikkje om naboen trur det er fornuftig, eller arbeidskollegiet, men dersom det er forsvarleg for den fysiske og psykiske helsa til den det gjeld. Eller?

AFP-paradokset

Det beste er fridomen til å velja å bruka tida til det eg vil. No kan eg gjera meir av det eg liker å putla med, seier han som har trappa ned med AFP, avtalefesta pensjon.

Det verste er sjøvbiletet, kjensla av ikkje å strekkja til, seier han som er slutta i arbeid fordi helsa krevde det.

AFP kom til for at det skulle vera råd å arbeida noko mindre utan å måtta bli uføretrygda. Ordninga var vel særleg tenkt for dei som hadde hatt hardt arbeid og som skulle få ein siste periode i arbeidslivet utan rundar med NAV, legar og skjemavelde for å bli delvis arbeidsfør for å ta vare på resten av helsa. Ordninga var i utgangspunktet ikkje meint å gi betre tid til hobbyar.

Kan henda er det ein del av desse hardtarbeidande som nyttar AFP-ordninga i det stille. Men me høyrer mest frå den andre gruppa, dei som går ut av arbeidslivet med lyfta hovud og med betre tid til det som er kjekt.

Ingen kan granska hjartet. Kanskje trengte dei lettare dagar? Det er likevel eit paradoks at samstundes som me har ei ordning som gjer det lett for nokon å trappa ned, møter ein stadig på haldningar som gjer det verre for andre å gå ut av arbeidslivet. Prestisjen ligg i å vera i arbeid, eller sjølv å velja å gå i redusert arbeid. Å ikkje ha noko val, gir ingen status.

Slik opplevest det for mange. Eg møter jamleg kvinner og menn som kviskrar at dei er på veg til å bi uføre. Også om dei nærmer seg alderen då vener går av med AFP. Dei ser i govlet. Somme ser meg i augo, fordi dei veit at eg veit kva dei går gjennom.

Verda er merkeleg. Og ordningar som gir pengar til nokon, gjer oss merkelegare..

Eit ulukkeleg barn?

"Berre eitt er verre enn å sjå at barnet ditt er funksjonshemma:

det er å sjå at barnet ditt er ulukkeleg!"

Dette var avslutningsreplikken i gårsdagens episode av House.

Eg sat barnevakt, og hadde fjernsynet ståande på, (ja, eg må ha ei unnskyldning for å sjå House), då denne setninga kom frå TV-skjermen og klistra seg fast i tanken min.

Å tenkja slik, gjer det truleg ikkje lettare å ha funksjonhemma born, men det set det i perspektiv. Og det gir noko å tenkja på til alle som skal ta ulike avgjerder om lover og ordningar som får noko å seia for framtidige personlege val.

Surrogati - Lånt kropp, "eigen kropp"?

Det vert hevda at surrogati kan forsvarast: Den som ynskjer eit barn og har pengar, men ikkje barn, kan kjøpa ei teneste av ei kvinne som kan få barn og treng pengar.

Men så kjem ein til kvardagan og problema og prinsippspørsmåla står i kø. No er ei ny problemstilling dukka opp: Kven skal avgjera om barnet skal aborterast om det ikkje er friskt? Mora som ber barnet, eller ho som betalar for det?

http://blog.sfgate.com/sfmoms/2013/03/05/surrogate-mom-refuses-to-abort-fetus-with-birth-defects/

Det absurde i dette spørsmålet er at abortkampen er vunnen med å nytta omgrepet "kontroll over eigen kropp". Men når ein kan få større omsorgsoppgåver enn forventa fordi barnet er sjukt og ligg i  magen på ei anna kvinne, gjeld ikkje prinsippet om kontroll over eigen kropp lenger. Då gjeld: Kontroll til den som har pengemakt.

Flukt frå stat til stat for å berga livet til det ufødde barnet i denne historia, gjer inntrykk.


Saka fann eg via:
Susanne Kaluza ‏@susannekaluza 11m

Surrogati er ikke lett. Vi er avhengig av tydelige regler: "Surrogatmor nekter å abortere utviklingshemmet foster" http://blog.sfgate.com/sfmoms/2013/03/05/surrogate-mom-refuses-to-abort-fetus-with-birth-defects/ …

Leva eller døy? Delvis enig.

 Det er vanskelig å forhindre utglidning, når det er en selv som glir. 

Dersom vi ikke ønsker en utvikling som i Nederland 

må vi sette bremsene på nå 

Dette skriv overlege Morten Horn, overlege på Ytring, og viser til utviklinga i Nederland når det gjeld dødshjelp. 

Også i Norge ser me døme på at dødshjelp blir gjort til eit spørsmål om unntakstilfella. Men er det rett? Horn skriv vidare:

En av de viktigste innvendingene mot legalisert aktiv dødshjelp er frykten for «skråplaneffekten» (slippery slope). De fleste forbinder aktiv dødshjelp med ekstreme unntakstilfeller, den siste utvei i en situasjon med uutholdelige smerter.
Men frykten består i at om dødshjelp først tillates, så vil det institusjonaliseres og normaliseres. Vår sperre mot at leger bruker medisinske metoder til å ta livet av pasienter vil gradvis utviskes, og aktiv dødshjelp vil bli brukt i stadig flere situasjoner, på flere og større pasientgrupper.
Dette kalles «skråplan» eller «utglidning», et bilde på at samfunnsmoralen går utforbakke. Jeg synes dette er et misvisende begrep, for det er ikke nødvendigvis slik denne prosessen oppleves – underveis.
Det er heller snakk om en sideveis glidning, en endring av verdier med små skritt: På hvert punkt i glidningen framstår situasjonen som naturlig og riktig, og når glidningen er fullført ser man ikke helt problemet. Det er bare fra vårt ståsted, i dag, at denne framtidige glidningen framstår som noe negativt, noe uønsket.

Å forskottera haldningar?
"Oppsummert ser vi at opinionen støtter aktiv dødshjelp for døende mens lovgivningen og legeforeningen fortsatt er i utakt med folkemeningen."

Slik oppsummerer Ole Peder Kjeldstadli ei undersøking om haldningar til dødshjelp. (Avisa Sunnhordland, 13.10.2013). 

Kjelstadli er styreleiar i Foreningen Retten til en verdig død. Undersøkinga er gjort av Synovate som på oppdrag fra Human- Etisk Forbund,(HEF), Oslo fylkeslag. (Data frå 2011). 

Når ein ropar i skogen, får ein sjeldan sanninga tibake.
Eg sperra opp augo då eg las oppsummeringa til Kjelstadli. Er det verkeleg slik at folk flest støttar aktiv dødshjelp? Eg sjekka opp sjølve undersøkinga til Synovate, Formålet med den var å kartleggja haldninger til eutanasi i folket og blant HEF sine medlemer. Resultatet viste at medlema i HEF var meir positive til aktiv dødshjelp enn andre, ikkje uventa for ei gruppe som meiner me kjem til grensa for vår erkjenning ved døden. Me veit ikkje kva som kjem etterpå, og HEF vel å ikkje skøyta på med ei tru.

Undersøkinga er interessant og ærleg på leit etter folk sine haldningar. Verre er det med Kjeldstadli si tolkinga av tala. Han seier mellom anna at når 37 % er Helt enig og 33 % er Delvis enig, så fortel det at 70 % er enig (same tala er 63+24=87 % for HEF-medlem).  Ein slik kombinasjon av matematikk og statistikk trur eg skjuler det meste av sanninga.

Synote har presisert korleis dei har samla omgrepa Helt enig - Delvis enig i samlegruppa Enig. Det kan dei gjera når det er snakk om å samanlikna svar til ulike grupper,- som har svart på dei same spørsmåla, men når det er snakk om å måla støtta til dødshjelp, meiner eg det blir heilt feil.

Spørsmålet om dødshjelp er komplisert fagleg og juridisk. Det er personleg, fylt av kjensler og er for mange også kobla opp imot livssyn. Kva ein legg i å vera Delvis enig i at ein bør opna for akiv dødshjelp, er det derfor svært vanskeleg å tolka.

Det er ikkje lenge sidan eg sat ved senga til min gamle far. Eg fekk mange timar til å tenkja over døden og ulike former for dødshjelp - og livshjelp. Hadde eg då blitt presentert for spørsmålstillingar omkring dødshjelp, kunne eg funne mange grunnar for at det i enkelte høve kunne synast rett. Og eg kunne ha svart Delvis enig. Men eg kunne også ha svart Delvis uenig. Begge alternativa ville ha vore dekkjande for mine tankar. Ut frå mitt grunnsyn ville eg likevel ha vald det som eg visste ville bli tolka som det mest restriktive for å ikkje blit tatt til inntekt for noko eg ikkje står for. Slik tenkjer vel dei fleste som svarer på spørjeundesøkingar. Det er likevel langt derifrå til å slå saman 37 % Helt enig og 33 % Delvis enig til eit rungande Ja på 70%. No fortel heller ikkje Synote om eit rungande ja. Det er det Kjeldstadli som gjer i si oppsummering når han seier at opinionen støtter aktiv dødshjelp.

 "Opinion betyr mening i betydningen formening, Ordet brukes ofte om «den rådende mening hos folket»" (Wikipedia).

I eit spørsmål som har så mange sider, og som er så vanskeleg å fanga i ei undersøking, er det etter mitt syn berre kategorien Helt enig, som kan forteja kor mange som støttar aktiv dødshjelp. 

Spørsmåla som gav svara ovafor var: Ein pasient er døyande med store smerter. Kor einig eller ueinig er du i at ein lege, etter grundig overveging, då skal kunne skriva ut en dødeleg dose medisin som pasienten sjøl kan velja å ta for å unngå store lidingar, dersom pasienten sjøl ber om det?

Når spørsmålstillinga blei endra til ein situasjon med ein pasient som er svært sjuk, men ikkje døyande, blir tala reduserte til 19 Helt enig + 27 Delvis enig og i HEF 39+27.

Skilnaden på desse to spørsmålsstillingane er i seg sjølv nok til å diskvalifisera Kjelstadli si oppsummering. Viss ein går utifrå at ein snakkar om dei heilt ekstreme sitasjonane, er det altså under halvparten av "folk flest" som vel eit svaralternativ som i det heile kan tolkast positivt, og då med alle atterhald.

Haldning gir handling.
Folk flest liker å vera del av opinionen. Det ligg i saka sin natur. Derfor er det viktig at ikkje fleirtalet blir skapt før det faktisk finnest. Dersom det er mange som meiner noko, er det lett å bli dradd i same retning. Av og til er det bra. Men i dei store spørsmåla om liv og død, må det vera viktig å ikkje berre fylgja straumen. Derfor må me bruka omgrepa som "opinionen meiner" med varsemd.

Frå undersøkinga:

Medlemmene og befolkningen viser omtrent samme strukturelle holdningsmønster når de tar stilling

til om aktiv dødshjelp bør gis i ulike situasjoner, men vi får inntrykk av at befolkningen i noe større grad vegrer seg mot en slik praksis

Om undersøkinga:

Synovate Norge har gjennomført denne undersøkelsen på oppdrag fra

Human- Etisk Forbund,(HEF), Oslo fylkeslag. Datainnsamlingen er gjennomført i perioden 20. januar til 1. februar 2011.

Formålet med undersøkelsen er å kartlegge holdninger til eutanasi i befolkningen og blant HEF-medlemmer

- Eg kjenner meg nedvurdert. - Nei, det gjer du ikkje!

*  - Me opplever at me ikkje er ynskte når abortlova er slik at foster med vår sjukdom skal kunne veljast vekk med sjukdomen som einaste grunngjeving, har mange funksjonshemma sagt til Høgre.
- Nei, slik er det ikkje, blei det sagt på Aktuelt, 12.03.2013.

Det er greitt å seia at det ikkje skal vera slik at ikkje alle er like velkomne i samfunnet. Men ein kan ikkje nekta for at det blir opplevd slik.

* Eldre har lenge opplevd det negativt at det er snakk om eldrebølgja; som om dei eldre strøymer utover samfunnet og blir til ei plage og ein utgiftspost. Før me er gamle sjølv, tenkjer me ikkje på det. For alle vil leva lenge, men ingen vil bli gamle.

* Uføretrygd er eit sikringsnett når helsa sviktar. Det var ikkje meininga "trygda"skulle vera ein negativ merkelapp. Men eg unngår å seia at eg er uføretrygda. Eg seier at eg er arbeidsufør. For kven andre går rundt og seier kor dei får løn eller utbetaling frå: "Eg er lønsmotakar", "Eg er arbeidsgjevar"?

Opplevinga er subjektiv. Alle fakta kan peika i ein anna retning, 

men når den det gjeld, opplever at det er eit problem,

 hjelper det ikkje å nekta.

Lover og ordningar som ikkje var tenkt slik, ord som ikkje hadde dobbel meining, når dei likevel tar nye vegar, må det lagast nye kart. Elles tolkar me kartet ulikt, og snakkar forbi kvarandre.

Det er haldningar det gjeld, ikkje fakta. Men om ein ikkje ser kor det ber hen, kan haldningar skapa fakta. Haldning blir fort til handling. Det er frivillig å ta abort. Ingen tvang. Men: Kva vil det krevja å bera fram eit born som "alle andre" meiner ikkje skulle vore fødd? Korleis vil det vera for det barnet å veska opp?

Handling blir til haldning. 

- Lova treng ikkje å endrast. Det er så liten endring som eventuelt skal gjerast. 

Gjer det likevel!

Med den handlinga blir det skapt haldningar: 

Livet er verdifullt 

- slik det er!

***************

Bakgrunnen for kommentaren og Høgre sitt framlegg finn du her

Toleranse i abortsaka ? Toleranse som får meg til å kviskra?

Abort og toleranse, eit ordpar som synest å gå godt i hop. Men stopp litt: Det gjeld berre om ein tolerer ei liberal abortlov. Elles er ein stokk konservativ og kvinnefientleg.

I toleransens namn skal ein forstå at mange unge jenter kjem i ein situasjon der dei ikkje har mot til å bera fram eit barn. Slik møtte eg abortkampen i min ungdom. Men etter kvart oppdaga eg at like mange søkte abort fordi dei fekk for mange born på rad eller at mødrene var i eldste laget. No er spørsmåla kor alvorleg sjukdom ein skal kunna påvisa seint i svangerskapet før ein kan avbryta det.

Det er ingen tvil om at teknologi og legevitskap har endra seg mykje sidan abortlova kom. Då var det snakk om kvinna sin råderett over eigen kropp. No er det snart eit spørsmål om samfunnet og foreldra sitt mot til å ta i mot eit barn som kanskje vil krevja noko meir enn det vanlege. Er det ikkje då på tide å vurdera gjeldande lov på nytt slik Høgre no vil gjera? For meg synest det å vera innlysande at det er ein relevant debatt dei vil ta. Men strekk toleransen så langt?

Dette er framlegget frå Høgre: 

Høyre vil forhindre at menneskelig liv sorteres ut fra egenskaper. Høyre vil endre abortloven slik at egenskaper ved fosteret ikke er et selvstendig abortkriterium etter grensen for selvbestemt abort. Tilstander som ikke er forenlige med liv, skal i seg selv gi grunnlag for abort.

Paradoks: Galt å velja vekk jenter, men ikkje barn generelt?
Ved den flotte feiringa av kvinnedagen i Kilden i Kristiansand blei mykje godt sagt om utviklinga og kvinna si rolle i samfunnet. Likevel: Det var eit paradoks at den eine talaren framheva vår eigen abortlov, mens den andre la vekt på kor viktig det er med kvinnesak i andre land: Der jentebarn blir aborterte fordi foreldra ynskjer ein gut. Då lurer er: Er det ikkje tankjevekkjande at abort skal forsvarast i alle situasjonar unntatt når det blir utvelging av kjønn? Kva med heilt friske barn, uavhengig av kjønn?

Å få råda over eigen kropp, var slagordet då abortlova blei slik ho er.  Med den utviklinga me har hatt på prevensjon og seksualundervisning (heldigvis), må me vel heller snakk om råda over eige liv. Dei fleste kan styra når dei blir gravide, om dei vil. Då ser eg heilt vekk frå misbruk av kvinna sin kropp. Det er eit anna spørsmål, for ikkje å seia ein tragedie. No er det  meir eit spørsmål om å styra over eige liv. Den debatten kan me ta, og eg synest den er meir relevant.

Skuldkjensle?
Ny abortdebatt ynskjer me ikkje fordi det gir så mange skuldkjensle som dei bør sleppa, blir det sagt. Eg ynskjer ikkje å gi nokon skuldkjensle. Eg kjenner ikkje kvar livssituasjon. Eg trur ikkje abort er ei enkel løysing for mange. Men det undrar meg at kvinna sine kjensler berre skal nyttast for å avvisa viktig debatt. Kva me kjenslene som faktisk er der grunna abortinngrep? Spør i kvinnelag, spør legar, spør dei som møter kvinner i krise: Finnest det ikkje nok av dei som strevar i periodar seinare i livet grunna ein abort? Det er me som snakkar negativt om abortlova som påfører dei desse smertene, vil nokon hevda. Då vil i tilfelle desse stemmene ha stilna det siste året, då me mest ikkje har hatt noko abortdebatt. Det trur eg ikkje er tilfelle.

Mot?
De er lett å gå i skyttargravene i denne debatten. Kan henda har eg allereie sendt nokon i skyttargrava som eg helst ville ha dialog med. Men for ein gongs skuld vel eg å seia det eg tenkjer om denne saka. I for mange år har eg vore så tolerant at eg berre har kviskra. Men eg er komen til at ein også må våga krevja toleranse andre vegen. Når eg ser reaksjonen Høgre blir møtt med når dei vil ta ei høgst påkrevd vurdering, er det på tide å få debatten meir nyansert. Me lever i 2013. Kvinnene har nådd langt. Det er eit stykke igjen å gå for å vera likestilte i praksiss. Men la oss ikkje gå så taktfast framover at me ikkje våger å ta dei viktige samtalane. Då er kvinnesaka komen i eit uføre.

Diskriminerande?

Progamkomiteleiar i Høgre, Bent Høie, seier at dagens lov kan opplevast diskriminerande for dei som lever med eigenskaper som i dagens lov er framheva som eit sjølstendig grunnlag for abort. Les heile argumentasjon her

Hovudinnhaldet i dette innlegget ligg også på Vårt Lands debattforum: Verdidebatt

  

Dobbelsidig integrering

Frå Kvinnheringen:

Integrering blei det kalla då reformer kom og kvinner og menn i hui og hast skulle vera der alle andre var. For nokon blei det ein sval vind. Andre opplevde det meir som eit stormkast.

Uansett: Tanken var god, alle skulle vera i lag og alle er like verdifulle.

På Valen i Kvinnherad blir det feira 10-årsjubileum for eit rikt felleskap:

SIKVAL- Saman i kyrkja Valen.

Kvinnheringen skriv:

Fleire Sikval-medlemer gjorde då viktige tenester; Signe Reidun Lie las inngangsbøna som om ho aldri har gjort noko anna, Ståle Mehl tok seg av ein vanskeleg evangelietekst, noko han kom svært godt ifrå, medan Leif Inge Heimvik rørte heile kyrkjelyden med vakker og ærleg song. Saman med organist Eva Megjesi vart det feiande flott musikk. Meir musikk vart det då heile Sikval-gjengen trødde til med songen «Eg er meg og du er deg, og saman er vi vi».

Integreringa fungerer på SIKVAL- Fordi dei som er hovudpersonane i samlinga er flinke å ta vel i mot alle som vil vera med der.  Det er ikkje få i nærmijløet som er blitt inviterte til å bli med på dei faste samlingane der det er god mat, mykje glede og fast samlingstund i kyrkjerommet til avslutning. Her blir naboar og vener integrerte.

Songen dei syng på SIKVAL har noko å læra oss alle:

Eg er meg og du er deg

og saman er vi VI.

To kan gjera meir enn ein 

og tjue meir enn ti.

Eg er meg og du er deg

og saman er vi VI,

saman er vi VI,
saman er vi VI!