NRK mistenkeleggjer uføre - Det bør dei retta opp!

NRK fortel at "folk flest" trur arbeidsuføre driv med trygdesvindel ved å arbeida svart i tillegg til å få trygd.
NAV har gjennonført ei undersøking der over 30 % av dei spurte trur at uføre er svindlarar.
Og ein Nav-direktør seier at det nok er store mørketal.

Dette får me høyra på Dagsrevyen og Kveldsnytt 25.3:
- utan at det blir presisert at desse tala berre fortel kva folk trur og tenkjer. Det er ikkje objektive tal.
- utan at det blir sagt at ein som er 100 % ufør kan tena inntil 1 G, vel 80 000,- per år, utan at det er "ulovleg".

Naboen som ser ein arbeidsufør utføra eit par timars arbeid, vil kunne tru at han er blitt trygdesvindlar, sjølv om han er langt innafor den lovlege grensa. Og om han blir spurt, vil han fort bli rekna med i gruppa som seier: "Ja, eg veit om mange som er trygdesvindlarar."

Som arbeidsufør passer eg meg vel for ikkje å bli sårfota berre av å tru at nokon trør meg på tærne. Men denne gongen klarte NRK det, ettertrykkeleg. Snakk om å bli mistenkeleggjort!

Må eg ta fram kartong og tusj, og skriva med store bokstavar på lappar eg henger over rygg og mage når eg går på butikken i morgon og fortelja heile bygda: "Ja, eg driv med noko småtteri som eg tener pengar på. Og det er lov!"?  Eller skal eg satsa på at NRK snur sin kartongbit og fortel den andre sida av historia dei presenterte også?

..
I dag, 26.mars, dagen derpå, blir eg gjort merksam på at same oppslaget var "nyhet" for fire år sidan. @Doremus gjorde meg kjend med dette via Twitter:
  Doremus ‏@Doremus42 9m

Applaus til @sigvei som slaktet gårsdagens trygdemisbruks-undersøkelse fra NAV/NRK _for fire år siden_: http://www.indregard.no/2010/01/02/en-av-ti-kjenner-en-tallkyndig-journalist/ … cc @AAPradet

Å gjera ein feil i NRK kan så vera. Å gjenta feilen, er verre! 

 Trøyst:

Dei kan jo ikkje tvinga oss..

"Eg kan ikkje lenger ha den arbeidsdagen eller det yrket eg er utdanna til, men dei kan vel ikkje tvinga meg til å gjera noko anna?"

Dette er ein uttale eg har høyrt ein del gonger. Fordi eg sjølv er arbeidsufør, er det kan henda slik at andre er svært ærlege om eiga helse og arbeidssituasjon. Stort sett er det heilt ok. Det kan vera mange erfaringar det er greitt å dela. Men denne haldninga: At dei ikkje kan tvinga oss til å arbeida, har eg problem med.

Problem nr 1: Dei kan vel ikkje tvinga oss - Kven er dei som det blir vist til: legen, NAV, samfunnet?
Problem nr 2: Kvifor kan ein ikkje gå over i anna arbeid som ein fysisk og psykisk maktar sjøl om det er noko anna enn det ein er utdanna til: Er det grader av verdighet i arbeid som ein ikkje kan gå under?
Problem nr 3: Kva tvang er det snakk om? Er det  uføretrygd som ikkje blir tildelt om ein ikkje er "lydig".

Eg er svært glad for det sikringsnettet som ligg i uføretrygda. Det held mange vekke frå fattigdomsfella og gjer overgangen frå arbeid til å vera ufrivillig utanfor arbeidslivet noko mjukare.
Men haldninga som ligg i spørsmålet om kor vidt dei kan tvinga oss, er avslørande. Det fortel at ein ser på staten som den som må ta ansvar. Det peikar mot sterke rettar: Eg må då få det eg har krav på. Og det utelet eit alternativ: Dersom eg ikkje vil eller kan arbeida, men heller ikkje vil ha anna arbeid, går det an å la vera, med den konsekevensen at ein ikkje har  inntekt før ein kjem i den normale pensjonsalderen.

Er vårt fokus på rettar blitt så einsidig og sterkt at me går utifrå at dette ikkje er noko alternativ?

Eg vågar så vidt å spørja. For det vil truleg provosera. Dei fleste strever for harde livet for å halda på eit sunt sjølbilete når sjukdomen rammer, og desse treng ikkje slike debattar som held dei nede. Og mange gjer det dei kan for å vera i arbeidslivet.

Likevel: Presset på stønadsordningar er stort, og me treng å hegna om rettane slik dei var tenkte. Derfor må andre verknader som ikkje var tilsikta, sorterast ut. Og me treng kanskje ein debatt om kor vidt me bør kunne ta ein annan jobb enn den me hadde - ikkje om naboen trur det er fornuftig, eller arbeidskollegiet, men dersom det er forsvarleg for den fysiske og psykiske helsa til den det gjeld. Eller?

AFP-paradokset

Det beste er fridomen til å velja å bruka tida til det eg vil. No kan eg gjera meir av det eg liker å putla med, seier han som har trappa ned med AFP, avtalefesta pensjon.

Det verste er sjøvbiletet, kjensla av ikkje å strekkja til, seier han som er slutta i arbeid fordi helsa krevde det.

AFP kom til for at det skulle vera råd å arbeida noko mindre utan å måtta bli uføretrygda. Ordninga var vel særleg tenkt for dei som hadde hatt hardt arbeid og som skulle få ein siste periode i arbeidslivet utan rundar med NAV, legar og skjemavelde for å bli delvis arbeidsfør for å ta vare på resten av helsa. Ordninga var i utgangspunktet ikkje meint å gi betre tid til hobbyar.

Kan henda er det ein del av desse hardtarbeidande som nyttar AFP-ordninga i det stille. Men me høyrer mest frå den andre gruppa, dei som går ut av arbeidslivet med lyfta hovud og med betre tid til det som er kjekt.

Ingen kan granska hjartet. Kanskje trengte dei lettare dagar? Det er likevel eit paradoks at samstundes som me har ei ordning som gjer det lett for nokon å trappa ned, møter ein stadig på haldningar som gjer det verre for andre å gå ut av arbeidslivet. Prestisjen ligg i å vera i arbeid, eller sjølv å velja å gå i redusert arbeid. Å ikkje ha noko val, gir ingen status.

Slik opplevest det for mange. Eg møter jamleg kvinner og menn som kviskrar at dei er på veg til å bi uføre. Også om dei nærmer seg alderen då vener går av med AFP. Dei ser i govlet. Somme ser meg i augo, fordi dei veit at eg veit kva dei går gjennom.

Verda er merkeleg. Og ordningar som gir pengar til nokon, gjer oss merkelegare..

Eg er ufør og skulle ynskt eg var tjukkhuda og latare

Oppdatert 7.10.2014

Uføre er late.

Nei, ikkje alle,

ikkje du!

Folk greier alle over same kam.

Nei, ikkje alle,

ikkje du.

Likevel, når det kjem ein ny runde med debatt om uføre, slik som no når ny lov skal innførast og skatteauke skal kompenserast i budsjetet, vil mange av oss gå i forsvar.
Forskarar seier no at det vil vera lurt at uføre er på ein arbeidsplass heile dagen, og at alle bør nytta restarbeidsevna. Dei legg til at det ikkje gjeld dei som har sjukdom/skader som hindrar dei i det. Likevel får eg lyst til å ropa: Dette går ikkje, ikkje for alle! Derfor er det godt det ikkje er eg som skal kommentera utspel som seriøs problemløysar. Statsråden seier dette er interessant. Og det er bra. For me veit at for svært mange uføre vil det å nytta den arbeidsevna dei har, om den er aldri så ustabil, vera eit pluss. Dessutan vil mange oppleva det godt å ha eit arbeids- og kvardagsfellesskap.

Kvifor kan eg ikkje då berre la debatten gå? Vera samd i at me må unngå å få så mange unge uføre?

Jo, fordi ordskiftet om system ofte blir blanda saman med ynskjet om å vita om kvar enkelt eigentleg er verdig den uførestønaden han får. Og eg har så lett for å tru at folk vil forvissa seg om at også eg er på rette plass, når eg er på feil plass: Heime i staden for på jobb.

Så tenkjer eg etter, og sorterer i tenketanken:
- Det er bra at ein ser etter ordningar som kan halda folk i arbeidslivet lengst muleg, mest muleg. Det er bra både for arbeidslivet og arbeidstakaren.
- Men: Smertene mine får du ikkje. Og tru meg: Dei vil heller ikkje ha dei, heller ikkje vil dei synast det er underhaldande å få plager og skader utdjupa.
- Samfunnsreknskapen er best når eg er ufør. "Skattebetalarene sine pengar", eller fellesskapet som eg heller kallar det, er betre tent med at eg får uførstønad og er heime i fred og ro, enn at eg blir ein kostbar pasient, akutt og på sikt.
 - Folk får berre tru kva dei vil om at eg ser frisk ut i periodar og er aktiv politikar. Dei må gjerne byta med meg: Prøva å liggja på golvet på offentlege møte for å kunne delta. Og så sender eg ein varm tanke til dei med usynlege plager som slit med si psykiske helse, og som berre vil få større problem om helseplagene blir synlege.

Så får folk (nokon av dei) berre tru eg er lat. Av og til lurer eg på om eg skulle vore litt latare tidlegare i livet, så hadde eg kan henda ikkje vore der eg er no. Men det er mi historie, og den treng du ikkje, den vil du eigentleg ikkje ha.

Konklusjon:
Måtte me få ei god uføreordning som eit sikkerhetsnett for dei som treng det, også i framtida, med opne dører til meiningfullt arbeid så langt helsa rekk. Den nye "uførelova"  vil vera ein god reiskap til meir fleksible kvardagar, fordi arbeidsmengda då lettare kan tilpassast helsa.

Og mens dagane går, store ord kjem og går, får me som er uføre seia frå når nok er nok, samstundes som me ikkje må redusera utfordringa for framtidig arbeidsliv og arbeidstakarari debatten.

Når du slit med sjølvbiletet. skal du tenkja at andre tenkjer mindre på deg enn du sjølv trur. Dette gjeld også oss som er uføre. Men i tider med mange sterke ord om "dei uføre"; får de andre bera over med oss når me trur det er oss det gjeld.

Til alle langtidssjuke sender eg i dag denne sommarfuglen i vinterland som eg har prøvd å festa blikket på:

Skal ordet "nave" gå inn i språket vårt?

Oppdatert 1.12

Magne Lerø skriv om "Uføre i full jobb" i Vårt land i dag, 17,12. Mykje av det han skriv fortener ein kommentar. Lerø sin kommentar er vanskeleg å få tak på. Dei gruppene han nemner, kjenner me att. Men har han noko løysing?  
Mine tankar om temaet skreiv eg for nokre dagar sidan: Eg er ufør og skulle ynskt eg var tjukkhuda og latare

Elles merker eg meg at Lerø tar i bruk omgrepet å nave. Han skriv det heldigvis i hermeteikn, men han vel å bruka det. Tener det saka å ta det omgrepet i bruk? 

Naving er eit nyord. Eit nyord er eit nyord fordi det er nytt. Sjølvsagt. Når Språkrådet er med å setja det på ei liste over nyorda siste åra, kan det lett bli oppfatta som ei godkjenning av at det er eit ord det er rett og greitt å bruka. Eller er det ikkje slik? Er det berre slik at Språkrådet registrerer kva ord som blir brukte og tar dei med som nyord dersom dei overlever ei viss tid?

Påstand 1:

 Språk er levande, og den som prøver å kvela det, tar på seg ei oppgåve som ikkje er løyseleg.

Påstand 2: 

Språk er også makt. Ved ordval er ein med å styra folk sine tankar om ei sak.

Bør ein ikkje spørja: Får ikkje språk enda meir makt når det blir "godtatt" slik ein gjer når ein set det på ei liste over nyord. Eller kolliderer då påstand 1 og 2?

Eg berre spør.

Fordi:
Då nave oppstod som ord, var det ikkje tvil om at det handla om nokon som la ansvar over på andre, underforstått: utan å ha bruk for å dela eige ansvar med andre. Eller enda verre: Med overlegg for å ha det fint ei tid for å senda rekninga til storsamfunnet.

Ger det noko?
Ja, det gjer noko. Fordi dei negative assosiasjonane som ordet nave vekkjer, fort legg seg oppå alle dei andre som allereie dukkar opp når ein høyrer om NAV eller grupper som treng hjelp frå NAV. Og mellom dei som får hjelp frå NAV er det mange som slett ikkje treng fleire kilo på sine skuldre.
Men skal det levande språket bry seg om det?


Forbrukarmakt
Forbrukarmakt er eit fint ord, når me først er inne på språktemaet. Kvela ord kan ingen gjera, men velja og bruka det eller ikkje, kan alle. Er ikkje det også forbrukarmakt?

.
Tankar om andre ord : Arbeidsufør - ikkje uføretrygda
                                    Å sjukmelda seg

Sunt bondevit går aldri ut på dato

- Me fekk den hjelpa me så sårt hadde bruk for. Og det sjølv om me ikkje hadde rett på det. Me kunne ikkje banka i bordet med lova i hand. Me fekk hjelp, likevel.

Denne korte rapporten frå NAV og Helse-Norge fekk eg ein dag. Og eg gledde meg over det. Landet skal nemleg styrast med lov og sunt bondevett.

Mange som forvaltar lovverket og systema våre, veit dette. Særleg dei som har levd nokre år, og som veit at systemet er til for folket. Sjølv har eg hatt den raude lovsamlinga med på dei arbeidsplassane der eg har hatt mykje makt. Og den vesle, kloke figuren som symboliserer det sunne bondevitet, sit alltid og vaktar fortolkinga.

No har både bondevitet og lova tatt plass i stova, - håper eg.

Takksam i uføre(t)

Dette er ein av dei dagane
då eg er glad for å vera ufør,
ikkje glad for å ha smerter
men glad for å kunne sleppa
å plaga arbeidskollegane med ein fråversdag
som vil bli fulgt av fleire fråversdagar
som vil bli fulgt av uvisse:
Kjem no denne dama tilbake til jobben sin
kan me gi henne oppgåver?
Vil dei bli fullførte?

Dette er ein av dei dagane
eg er glad for at Nav finnest
glad for at det finnest sakshandsamarar
som ein gong fekk saka vidare i systemet

Dette er ein av dei dagane eg skjønar
at legen hadde rett
som gav ordre om full stans
ved innkøyring til forkøyrsvegen
som er skilta med "helse".

Dette er ein av dei dagane
då eg tenkjer:
I verdas rikaste land
bør det vera ein viss orden på ting.
Og det er det.


Dette er ein av dei dagane
eg ikkje trur det går an å koma ut av uføre(t)
men då eg er glad det går an å leva med uføret.

Så eg seier:  Takk, eg har det bra.

Ja, fleire kan arbeida meir om "trollet" blir mindre.

I Dagens Næringsliv kan me lesa at forskning viser: Uføre arbeider mer dersom de beholder mer av lønnen.

Slik forskning kan tolkast på ulikt vis. I den korte presentasjonen i avisa peikar doktorgradsstudent Andreas Ravndal Kostøl ved Statistisk sentralbyrå og Universitetet i Bergen på den eine sida av saka:

– På den ene siden er det ikke overraskende at flere begynner å jobbe når de får mer igjen for det. På den annen side er det spennende at økonomiske incentiver også virker for en gruppe som er 100 prosent uføre og som i utgangspunktet ikke kan jobbe, seier Kostøl til DN.

Denne utsegna kan brukast av dei som vil seia: Ja, dei er 100 uføre. Likevel vil dei arbeida dersom dei får løn i tillegg til trygd. Dei kan ikkje vera mykje uføre, - eigentleg.

Og dei har for så vidt rett. Ein får 100 % trygd fordi ein ikkje er i stand til å gå i fast jobb.  Men mange er likevel i stand til å arbeida litt, av og til. Og både den uføre, samfunnet og arbeidslivet tener på at dei gjer det. Derfor er det rom for å ha noko inntekt, men det er sett ei grense for kor mykje ein kan tena i tillegg til trygd.

Vidare undrar Kostøl seg over at økonomiske incentiver virker på denne gruppa. Det må ein ha skoa på for å forstå. Når ein vil arbeida med dei kreftene og den helsa ein tidvis har, møter ein i dag eit troll med to hovud.

Det ein trollet seier:
- Fy, fy, du tener meir enn lova tillet. Du er lovbrytar. Skam deg!

Det andre trollet seier:
Jasså, du kan jobba, ja? Då reduserer me trygda di eit par titals prosent for tida som er gått og for dei komande åra. Vil du tilbake til same uførestatusen som før, får du stilla i vurderingskø. Viss du når gjennom der, får du etterbetalt den trygda du hadde rett på - om nokre år. Får du problem med økonomien mens du ventar, seier du? Ja, men du kan jo arbeida og tena pengar slik du har gjort i det siste. Varierer helsa, seier du? Ja, men det bryr ikkje eg meg om.

Ny uføretrygd, med kutt av to trollhovud.
I den nye uføretrygda som er vedteken, er ordninga fra prøveprosjektet satt i system. I tillegg er fribeløpet nærast halvert. Om du tener noko utover fribeløpet, sit du att med 30 % av dette. Slik tener du etter kvart "meir av dine eigne pengar", samstundes som det svarer seg å prøva å arbeida.

Eg trur dette er ei god ordning, nettopp fordi dette inviterer til å ta ut arbeidsevnen som Kostøl trur det er dei økonomiske incentivene som gir. Det skulle vore interessant å sjå nærare på samanhengane: Om det ikkje er mindre angst for trollet som eigentleg slår ut.

Meir troll
Troll sprekk i lyset, heiter det. Men kven av oss tør seia at me har møtt trollet med to hovud? Me vil jo helst vera rasjonelle og berre argumtera med fakta, ikkje opplevingar og angst for konsekvensar.

I det heile er det mykje me helst ikkje snakkar om, i alle fall ikkje eg. Helst vil eg unngå å seia at eg er arbeidsufør. For det er så mange uføre, så altfor mange, seiest det. Det kan nesten ikkje vera rett at det skal vera så mange, kviskrar eit anna troll.

Det trollet vil eg kappeta med. Eg tar større ord i munnen og ropar tilbake: Du må hugsa på at me har svært så høg yrkesdeltaking, låg arbeidsløyse og høg pensjonsalder samanlikna med andre land. Kom ikkje her og legg skuld(kjensl)a på meg!

Tidlegare bloggpostar om same tema:
Fribeløp i uføretrygden og kompensasjongraden, dei fleste vil tena sine eigne pengar
Hva innebærer forliket om uføremeldinga?

NAV - KRAV

Mange krev for mykje av Nav,
tenkjer nokon.
Nav krev for mykje av mange,
tenkjer andre.

Ikkje hjelp han, han er lat,
tenkjer nokon.
Smertene mine får du ikkje,
tenkjer andre.

Min båt er så liten
og havet så stort.
Min konto er så liten,
og kravet så stort
Ordningane er mange
og navet så stort,
- for stort?


Om same tema: Kven er dei uføre?

Sunt bondevett og loven skal styre rike og land!

Det er alvorlig å styre rike og land. Det kan synes som om jobben går ut på å flytte papirer, men i realiteten handler alle papirene om folks hverdag. Lover og forskrifter griper inn i hverdagen på godt eller vondt.

Da jeg var ordfører, fikk jeg en flott 40-årsdagsgave av Næringsstyret i kommunen; en liten steinfigur. Vi ble enige om at han kunne være representanet for sunt bondevett, og jeg lovte å plassere han på toppen av Norges lover som jeg hadde liggende på skrivepulten min.

Som sagt så gjort. Etter det ble den vesle steinklumpen, "norsk bondevett",  min følgesvenn, - også inn i departementskontorene. Sammen med Norges lover minte den meg på at det var to hovedhensyn å ta i små og store saker: loven skulle følges og det skulle brukes sunt bondevett.

Kamelryttersken  minte meg på følgende gode ord fra Kierkegaard som hører hjemme her, og som alle som skal være til hjelp for noen bør ha oppslått på veggen:

«At man, naar det i Sandhed skal lykkes En at føre et Menneske hen til et bestemt Sted, 

først og fremmest maa passe paa at finde ham der, hvor han er, og begynde der. 

Dette er Hemmeligheden i al Hjælpekunst. 

Enhver, der ikke kan det, han er selv i en Indbildning, naar han mener at kunne hjælpe en Anden. 

For i Sandhed at kunne hjælpe en Anden, maa jeg forstaae mere end han 

– men dog vel først og fremmest forstaae det, han forstaaer. 

Naar jeg ikke gjør det, 

saa hjælper min Mere-Forstaaen ham slet ikke.»

"Vi har ingenting imot at du tar verv som ordfører etter kommende valg!"

Eg har fått eit brev som startar med denne positive utsegna: Ingenting imot at eg tar vervet som ordførar. Ikkje verst. Eg blei ordførar for 16 år sidan, men fekk ingen slike brev eit halvt år før den gongen.

Så kjem heller ikkje brevet frå ein med røysterett, det kjem frå forsikringssselskapet mitt, KLP. I samband med at eg stiller til val, har eg skissert nokre ordningar som må til om eg skal vera ordførar, og spurt Nav og KLP om dette er i tråd med regelverket deira.

Svaret frå Nav var positivt. Der fekk eg også vita korleis eg kan prøva meg i anna arbeid dersom helsa held fram og betrar seg yttarlegare. I KLP var dei altså også svært positive, og var allereie komne til etter valet; Dei fortalde meg at eg då ville vera innmeld i KLP att sidan det også var pensjonsselskapet til kommunen til liks med min forrige arbeidsgjevar.Det var nesten så eg fekk ei kjensle av at nokon trur dette kjem til å gå bra! Ein kan bli betre i både rygg og bein av mindre! I alle fall forbigåande.

KLP la også til at det var råd å prøva seg i arbeid utan å mista rettane , ikkje berre i nav, men også i hjå dei. Nyttig å vita. Elles kjem ikkje informasjonen rekande på ei fjøl. Så er det berre å vona at ryggen ikkje sviktar meg, no som så mange vil leggja til rette for aktivitet. Det er klapp på skuldra å få overalt.

Likevel går eg med ei svak uro for kva som vil dukka opp på TV 2 med det fyrste. Dei lager eit oppslag med ordførarkandidatar som er uføre. Eg hadde ein lang samtale med dei, og dei ville nytta meg som døme i programmet. Men så kom dei til at eg ikkje er representativ. Eg er jo truleg på veg ut i arbeid att, uavhengig av valet. Eg er glad eg ikkje blir eksponert i programmet, men eg vil bli nemnd med namn, og det kan vera nok til ein runde med negativ merksemd. Andre som stiller til val og er uføre i dag, har fått negative reaksjonar rundt i landet, også frå eigne partimedlemmer. No kjenner ikkje eg deira situasjon, men eg kjenner meg sjølv, mine planar for korleis eg vil gjera det, og eg kjenner ordførarkvardagen, sidan eg har vore i stolen før. Vinklinga i programmet vil sjølvsagt vera avgjerande for haldningane det skaper, så det er berre å vente å sjå. No er i alle høve det formelle i orden. Og så skal det vera eit val, før me veit korleis det heile endar. Det er greitt å ta denne runden med informasjon og reaksjonar no i god tid før val og valkamp, slik at me får konsentrera oss om lokale saker i valkampen, og om valresultatet tilseier det, kan me konstituera oss etter valet utan eit forstyrrande ordskifte om slike spørsmål som dette.

Det er nifst å nærma seg arbeidslivet att, særleg fordi det ikkje er kjekt å skuffa nokon dersom det skulle visa seg at helsa ikkje held i lengda likevel. Men ein kan ikkje hoppa over eit djup i to mindre byks. Ein må ta det i eitt!http://marittotland.blogspot.com/2011/02/ordfrarkandidat.html

Ikkje skyt bodberaren!

Ikkje skyt bodberaren!

• Kven er NAV?
• Per og Kari er ikkje NAV.

• Korleis blir tilbodet frå NAV betre?

• Ikkje ved å gjera dei tilsette der til duknakka menneske som ber om orsaking for at dei arbeider der.

Eg var ein gong lærar. Lærarhets gjorde meg ikkje til ein betre lærar. Eg var ein gong heiltidspolitikar. Politikarforakt gjorde meg ikkje til ein betre polititkar.
NAV må bli betre; dei tilsette må kursast, tenestene må samordnast, effektiviteten må opp og sakspapirflyten må bli longt betre. Men kvifor skulle dei tilsette "på golvet" ta ansvaret for alt dette.
Viss ein ikkje er tydeleg på at det er systemet og dei politisk og administrativt ansvarlege som må ta ansvaret for problema, skaper ein berre eit problem ekstra: Nav-tilsette med dårleg sjølvbilete og dårleg sjølvtillit som igjen gir dårlegare hjelp. Det tener ingen på.

Det du ikkje veit, har du vondt av.

Talet på uføre aukar, og det er sjølvsagt ei politisk oppgåve å laga ordningar som reduserer talet. Så høgt som talet er i dag, kan det synast som om me ikkje har nok verktøy i verktøykassa til å snekra saman dei løysingane som må til for å byggja gode arbeidsplassar som ligg til rette for å koma tilbake til arbeidet.

Derfor er det naturleg at ein er på leit etter nye ordningar, og då siktar ein seg ofte inn på nye lover. Ikkje unaturleg sidan det er det som er Stortinget si oppgåve. Men kan det vera slik at det ikkje er nye lover som skal til no? Kan det vera at me hadde vore langt betre stilt om me faktisk hadde realisert dei lovene og ordningane me allereie har?

Nav-skuta er tung å snu. Og det var ein god tanke bak samlinga av tenester som skulle gjera livet enklare for den einskilde. Men alle som har arbeidd med realpolitikk veit at å vedta ei lov eller ei ordning, i utgangspunktet berre gir ei ny lov på papiret og ei ny ordning som kan nyttast. Realiseringa, er ei heilt anna sak. Ein vedtar ikkje realitetar, ein vedtar rammer.

Det som trengst for at uføre kan koma tilbake til arbeidslivet når tida er moden for det, er god kommunikasjon og informasjon. Den uføre blir minna om at dersom det er endring i helsetilstand eller inntekt, skal det straks meldast frå til Nav. Eg skulle ynskje det var same informasjonsplikt andre vegen: Så snart det blei konkrete ordningar for retur til arbeidslivet, skulle den einskilde straks ha melding, direkte i postkassa.

I den tida det var noko som heitte tidsavgrensa uførestønad, skulle det vera jamlege samtalar med Nav. Nokre slike samtaler har heilt sikkert funne stad, men neppe i det omfang som var målet. Når ein gjekk over til varig stønad, har eg ei oppfatning av at desse samtalene forsvann. Og det er for så vidt logisk i og med at ein då har kome til at retur til arbeidslivet neppe er sannsynleg, og då er det ikkje så mykje å snakka saman om. Saka er berre den at dei fleste menneske er i endring. Ting skjer, og ting skjer kanskje nettopp etter ein såpass lang pause frå arbeidet at kropp og sinn har fått tatt seg inn. Då er det eit problem dersom det å vera arbeidsufør er blitt ein livsstil som det er tungt å endra.

I det siste har eg oppdaga to reiskap i verktøykassa som må vera svært nyttige.
1. Arbeidsgjevar kan sleppa å ha ansvar for å dekkja sjukepengar i arbeidsgjevarperioden når han tar inn ein arbeidstakar som kjem frå uføretrygd (i fylgje mitt lokale NAV-kontor)
2. Den perioden ein kan prøva seg i arbeid utan å måtte ta ein full runde i systemet for å gå tilbake igjen til uførestønad, er svært lang.

Punkt 1 gjer terskelen lågare for å våga seg på nytt arbeid. Ein treng ikkje tenkja på at ein gir arbeidsgjevaren eit problem ved å prøva seg i arbeid.
Punkt 2 gir mot til å prøva fordi ein ikkje treng frykta ein ny og lang kanossagang gjennom systemet dersom ein ikkje lukkast.