Nokon går på jobb. Andre går på veggane.

Eg snappa opp kommentaren her ein dag, og tenkte at det er nok mange som har vore inne på den tanken, av og til.
Å gå ut av arbeidslivet er for dei fleste å ta fatt på ein heilt ny del av livet, ein del som er annleis enn det ein hadde planlagt og tenkt. Heldigvis går dei fleste ut av arbeidslivet ved oppnådd aldersgrense, men eg har likevel møtt mange dei siste åra som har hatt opplevingar som minner om dei eg sjøl hadde då eg heilt ufrivillig måtte lukka den døra.

Mykje er godt med å vera sin eigen herre, både for dei som er komen i "rett alder" til det, og for oss som har ein kropp som ikkje spelar på lag. Men mykje er også så heilt annleis og så vanskeleg å førebu seg på.

Det er ikkje godt å vita på førehand korleis det blir
- når telefonen ikkje lenger ringer og gir deg nye oppgåver
- når det ikkje lenger er nokon å arbeida saman med mot felles mål
- når døgnet og veka ikkje lenger har ein rytme
- når du må tenkja "det er ikkje eg som skal gjera noko med det" når du høyrer om utfordringar
- når du ser at du verkeleg ikkje var uunnverleg der du var.

For meg har det vore viktig å ikkje lukka alle dører og vindauge, men heller prøva å finna nye. Mange av dei nye vindauga er digitale. Eg vil vita kva som skjer, snakka med folk, bryna meg på andres synspunkt og ha ein vid horisont. Elles blir kvardagen min så liten. Det blir så lite å snakka med folk om. Og då blir det færre å snakka med for kvar dag. Det blir ein vond sirkel.
Eg vel å nytta Twitter, Facebook og blogg til å ha vindauga opne. Gi signal, få inn signal! Desse digitale romma er det som me gjer dei til. Eg vel mine kontaktar, og opplever at sosiale medier på den måten blir eit middel, ikkje eit mål. Fordi eg ikkje vil gå på veggane. 

Kampen om kvardagen

Eg gir meg ikkje 

seier ryggen. 

Eg gir meg ikkje eg heller 

seier tanken 

initiativet 

motet. 

Nei vel, 

seier ryggen. 

Då får me dela 

på 

tida og kreftene.

Ut av uføret, men framleis ufør.

Ei sportsmatte, ei pute og eit lesebrett, og vips: Eg er klar for møte i formannskapet. Og så en sjåfør; Det heldt eg på å gløyma. Det må eg også ha.

Denne bloggen er no 4 år gamal. Målet var å arbeida meg ut av uføret, og bli deltakar i arbeidslivet igjen. Slik har det ikkje gått.

Men eg har fått innsyn i mange andre uføre sin kvardag, sett mange tårer og delt fortvilinga over dalande sjølbilete.

Likevel, etter sju år med politisk arbeid som ufør, der dei andre politikarane og journalistane må trø over meg der eg ligg på sportmatta, nesten under journalistane sitt bord, er eg nøgd med situasjonen på sett og vis.

Eg kan spøka med at det er mange politikarar som ikkje har ryggrad, og no har folk endeleg fått ein politikar som legg seg flat, men som likevel reiser seg og står for noko.

Men alvoret ligg under; sorga over tapt helse. Ut av det mentale uføret har eg likevel kome, i alle fall delvis. Lenge var det pinleg stille ved presentasjonsrunden når nye folk møttest. "Ikkje i arbeid", "Ufør", er ikkje  vanlege stillingskategoriar der eg ferdast til tider. No har eg begynt å seia det slik det er:
Eg har ein øydelagt rygg og eit godt liv.
Det er mange som har det motsatt,
og eg vil ikkje byta med dei.

Mindre uføretrygd grunna ny skattlegging. Var det intensjonen?

Ny lov om uføretrygd er vedtatt for lenge sidan. Den trer i kraft neste år.
Og i samband med statsbudsjettet får me sjå ein del konsekvensar av den nye uføretrygda som skaper stor uro, mellom anna at uføre som har gjeld, no får lågare inntekt fordi trygda blir skattlagt på same måte som lønsinntekt.

Alle lovendringar har ei hensikt: Måla for den nye uførelova har eg lenge sagt mykje godt om. Og i si tid sette eg meg godt inn lovproposisjonen.
Det me no ser: At ein som til dømes har tatt opp lån for å få tilpassa bustaden sin, av same grunnar som vedkomande er blitt tilkjend uføretrygd, skal få meir skatt/mindre utbetalt, kan ikkje vera i tråd med intensjonen i den nye lova. Trur eg.
Men det hjelper lite kva eg trur, så eg spør dei som var med å vedta lova: Var dette ein ynskt konsekvens?

Om det ikkje var det, synest eg eit samla storting skal reversera den delen av lova, evt. laga ordningar for frådrag som ikkje lar uføre sitja med eit gjeldsproblem som dei ikkje kunne vita om ville koma då dei tok lån.

Då eg las lovframlegget, beit eg meg merke i dette sitatet: (som ikkje seier noko om lågare inntekt):

Ulike skatteregler for uføretrygd og arbeidsinntekt kan bidra til å tilsløre de økonomiske konsekvensene for den enkelte av overgang mellom arbeid og trygd. Departementet foreslår derfor at den nye uføretrygden skattlegges etter tilsvarende regler som for lønnsinntekt. Departementet understreker at når uføretrygden samtidig settes til 66 prosent av bortfalt inntekt, blir den gjennomsnittlige uføreytelsen etter skatt noe høyere enn i dag for nye uføre. Se nærmere omtale i avsnitt 7.2.

Meistring skjer ikkje i vakum

Bengt Høie skriv mykje klokt om helse og meistring  i dag
Og om både han sjølv og me andre fylgjer hans råd, er me på rett veg. Men det er eit element som er avgjerande: Det må vera rom for meistring. Det må vera rom for at god helse kan få vera meistring og ikkje fullkomne liv.

Meistring skjer ikkje i vakum. Det er alltid nokon ved sida. Ja, det bør i alle f all vera nokon ved sida av deg om du skal meistra. Og den som er der, må gje aksept for at dette er "vårt gode liv" og "til å leva med". Fordi det andre gode livet som me les om på glansa papir ikkje er innan rekkevidde Og når ein har eitt einaste liv, som er det alle har, må ein leva det livet ein har.

Meistring skjer ikkje utan feiling. Viss ein ikkje av og til ikkje når målet, har ein ingen mål. Og når ein ikkje kjem heilt fram, blir ein skuffa, lei seg, trist eller i dårleg humør. Og dette skjer heller ikkje i vakum, dessverre, men i det rommet der "nokon må leva ved sida".
Det handlar altså også om å meistra å ikkje-meistra.

Meistring til langt over 70
Ja, det ynskjer dei gamle og friske. Dei vil ha stillingsvern også etter dei er 70 år. Elles kjenner dei seg ikkje viktige. Då seier samfunnet at det ikkje er bruk for dei.
Det er bruk for dei, og det er plenty plass i Det frivillige Norge, og det er plenty plass hjå arbeidsgjevarar som ser at dei treng dei, utan at dei stiller opp med ein rett i handa.

Meistring i arbeidslivet, kan vera meistring nokre timar i veka. Mange uføre vil gjerne arbeida dei timane dei maktar det. Og mange uføre må læra at dei kan det, før dei går inn i den laaange passive tilstanden, der "det er slik det er". Innsasten må setjast inn her. Fleksibilitet må nyttast her heller enn for dei over 70. Arbeidsliv og samfunn må stilla opp, skapa rom der meistring er muleg. For heller ikkje storfellesskapet kan venta at meistring skjer i eit vakum.

PS
Dette blei eit impulsinnlegg på bloggen om meistring, ikkje særleg poengtert eller godt formulert. Eg skal lova å skriva meir positivt og oppmuntrande, ein annan dag, ein dag eg meistrar å meistra.

Me vel sjølv vår eiga historie

Nei, me vel ikkje alltid korleis livet vårt er. Mykje av det me har opplevd, har prega oss. Me kan ikkje berre ta det vekk. Det er ein del av livshistoria vår.

Men når eg fortel om meg sjølv og livet mitt til andre, må eg alltid gjera eit utval. Ingen kan og ingen vil ha "heile stasen".

Eg har høyrt folk eg kjenner ganske godt fortelja om seg sjølv når dei møter nye menneske. Av og til har eg tenkt:"Oj, var det den delen av livet han ynskte å fortelja om. Var det eit slikt bilete han ville den andre skulle ha?" Nokon gonger er sjølvpresentasjonen meir positiv enn eg hadde venta. Andre gonger er han meir negativ.

Fordi eg er blitt arbeidsufør, er eg nok blitt svært medviten kven eg vil at folk skal tru at eg er. Tidlegare var det nok å presentera tittel, stilling og arbeidsstad. Når eg ikkje har noko slikt å visa til, er det som om eg er forplikta til å gå nærare meg sjølv når eg hentar fram opplysningar som kan gi andre sjanse til å bli kjende med meg. Av og til gjer eg det, av og til ikkje. Når eg gjer det, har eg ei uro i magen etterpå dersom eg fortel historia om henne som meistra det meste til ryggen melde pass. Ei god kjensle har eg dersom eg trur den eg har møtt har fått med seg at livet kan vera godt sjølv om det ikkje er friskt og "normalt".

Ærleg og sann skal historia vera. Men eg vel likevel historia. Ikkje fordi eg vil glatta over det vanskelege, men fordi eg veit at historia eg fortel i stor grad vil vera avgjerande for kven andre oppfattar at eg er. Og eg vil ikkje vera "forhenverande ditt og datt". Eg vil ikkje vera ein som strever med "ditt eller datt". Eg vil vera den som lever det livet eg har, fordi eg berre har eitt. Og det er det som eg kan vera for andre og andre kan vera i mitt liv, som skal bli historia mi framover. Og historia som kjem, er nett no viktigare enn den som har vore.

Er dette å fortrengja sanninga, å skapa si eiga sanning?
Eller er det meistring?

Biletet er laga ein flott haustdag, då eg for fulle såg kor levande skuggane gjer kvardagane våre. Fleire bilete finnest her: Galleri Nauthydlaren

Å satsa på læraren?

Treng me betre lærarar?
Ja, seier alle politikarane.

Men,
er me ikkje gode nok?
spør lærarane,
Set de ikkje pris på oss?

I
Tidlegare sa læraren:
Me ynskjer meir etter- og vidareutdanning.
Me treng økonomiske ordningar
til å gje skulane våre kompetanse på område der me treng styrking.
På politikarspråket blir det:
Me treng  flinkare lærarar.
Me vil satsa på læraren.

II
Eg er ein stor syndar, sa han ein dag.
Nei, det er du ikkje, svarte venen.
Neste dag:
Du er ein stor syndar, seier venen.
Kven har sagt det? freser den andre tilbake.

III
Eller:
Me som er uføre.
Me ynskjer ikkje å vera det,
ynskjer ikkje at fleire blir det,
og ser at det kan vera hol i systemet som
slepp nokon få til
som heller burde vore i arbeid.
Men i valkampen
når det blir snakka om "alle uføre",
kryp me saman og vil helst vera usynlege uføre
eller me brusar opp og seier:
Dette er ikkje sant!

Sånn er det berre..

Nesten-meistring på Haukeliseter

 

Tilbake

blant sure strømper

prat om gnagsår

tilbod om niste

støle bein 

tilbakelagde kilometer

vermelding

ryggsekkar

Haukeliseter

Tilbake i peisestova

finn eg ei lun krå

frå rommet ser eg vatnet 

og dagen takkar for seg.

Rommet, 

ja,

for eg har fjellrom, hotellstandard

og det var ikkje mine strømper som var sure,

ikkje mine helar som hadde gnagsår

min etappe for dagen var 300 meter

og det var godt å koma tilbake etter tilbakelagd tur langs vatnet.

Livet er tilpassa livet

No var tida komen for Haukeliiseter

som tilskuar

men likevel tilstades:

nyta fjellufta

sjå landskapet

det var flott

men det var også ein klump i magen

...

Eg tenkjer eg merkar dette innlegget "nesten-meistring"

Dei kan jo ikkje tvinga oss..

"Eg kan ikkje lenger ha den arbeidsdagen eller det yrket eg er utdanna til, men dei kan vel ikkje tvinga meg til å gjera noko anna?"

Dette er ein uttale eg har høyrt ein del gonger. Fordi eg sjølv er arbeidsufør, er det kan henda slik at andre er svært ærlege om eiga helse og arbeidssituasjon. Stort sett er det heilt ok. Det kan vera mange erfaringar det er greitt å dela. Men denne haldninga: At dei ikkje kan tvinga oss til å arbeida, har eg problem med.

Problem nr 1: Dei kan vel ikkje tvinga oss - Kven er dei som det blir vist til: legen, NAV, samfunnet?
Problem nr 2: Kvifor kan ein ikkje gå over i anna arbeid som ein fysisk og psykisk maktar sjøl om det er noko anna enn det ein er utdanna til: Er det grader av verdighet i arbeid som ein ikkje kan gå under?
Problem nr 3: Kva tvang er det snakk om? Er det  uføretrygd som ikkje blir tildelt om ein ikkje er "lydig".

Eg er svært glad for det sikringsnettet som ligg i uføretrygda. Det held mange vekke frå fattigdomsfella og gjer overgangen frå arbeid til å vera ufrivillig utanfor arbeidslivet noko mjukare.
Men haldninga som ligg i spørsmålet om kor vidt dei kan tvinga oss, er avslørande. Det fortel at ein ser på staten som den som må ta ansvar. Det peikar mot sterke rettar: Eg må då få det eg har krav på. Og det utelet eit alternativ: Dersom eg ikkje vil eller kan arbeida, men heller ikkje vil ha anna arbeid, går det an å la vera, med den konsekevensen at ein ikkje har  inntekt før ein kjem i den normale pensjonsalderen.

Er vårt fokus på rettar blitt så einsidig og sterkt at me går utifrå at dette ikkje er noko alternativ?

Eg vågar så vidt å spørja. For det vil truleg provosera. Dei fleste strever for harde livet for å halda på eit sunt sjølbilete når sjukdomen rammer, og desse treng ikkje slike debattar som held dei nede. Og mange gjer det dei kan for å vera i arbeidslivet.

Likevel: Presset på stønadsordningar er stort, og me treng å hegna om rettane slik dei var tenkte. Derfor må andre verknader som ikkje var tilsikta, sorterast ut. Og me treng kanskje ein debatt om kor vidt me bør kunne ta ein annan jobb enn den me hadde - ikkje om naboen trur det er fornuftig, eller arbeidskollegiet, men dersom det er forsvarleg for den fysiske og psykiske helsa til den det gjeld. Eller?

Å meistra å ikkje meistra!

Meistring er viktig

ein kjenner seg flink, vellukka, positiv

når ein meistrar ein ny livssituasjon.

Når ein tar fatt i situasjon

og arbeider seg framover,

slit

fysisk og pyskisk,

høyrer ein applaus frå heiagjengen.

Nokon meistrar

og kan seia:
Ingen grenser.

Andre må bruka så mykje krefter på kvardagen

uten at nokon vil kalla det meistring

- berre overleving.

Å mista funksjonsevne

blir dobbel nedtur

om ein også opplever

å ikkje meistra å meistra.

 Hippokrates sa; "Det interessante er ikke hvilken sykdom en person har, men hvilken person som har sykdommen".

Javel.
Eg vera ein person som meistrar å leva med sjukdomen.
Eg vil også vera ein person som meistrer sjølve sjukdomen,
smertene, plagene og avgrensingane som fylgjer med.

Eg vil vera ein flink sjuk.
Og så lenge eg er ein flink sjuk,
får eg klapp på skuldra, oppmuntring,
- til og med respekt(?)

Men når eg kjenner at eg ikkje meistrer å meistra så mykje lenger,
då lukker eg augo
og ser at eg heng i ei line,
høgt over eit djuv.
Eg tviheld på lina,
for dersom eg slepp taket,
vil eg falla
langt, langt ned.

Når eg når botnen
er det berre ei oppgåve som ventar meg:
å klatra opp att

 

Lågare inntekt for uføre får troll til å sprekka

Uføretrygda er blitt endra slik at ein i framtida kan tena 30 000 kroner per år i staden for i dag vel 80 000 i tillegg til trygda.Som ei overgangsordning er grensa 60 000,-.

Dette er etter mitt syn ei god ordning:

- I dag er det ei grense på 1 G for eiga inntekt når ein er ufør. Den nye ordninga er at det ikkje er noko grense for kva ein kan tena, men det blir eit trekk i trygda når ein passerer 30 000 (ikkje 100 % trekk).


Trollet med to hovud
Når ein vil arbeida med dei kreftene og den helsa ein tidvis har, møter ein i dag eit troll med to hovud.

Det ein trollet seier:
- Fy, fy, du tener meir enn lova tillet. Du er lovbrytar. Skam deg!

Det andre trollet seier:
Jasså, du kan jobba, ja? Då reduserer me trygda di eit par titals prosent for tida som er gått og for dei komande åra. Vil du tilbake til same uførestatusen som før, får du stilla i vurderingskø. Viss du når gjennom der, får du etterbetalt den trygda du hadde rett på - om nokre år. Får du problem med økonomien mens du ventar, seier du? Ja, men du kan jo arbeida og tena pengar slik du har gjort i det siste. Varierer helsa, seier du? Ja, men det bryr ikkje eg meg om.

Ny uføretrygd, med kutt av to trollhovud.
I den nye uføretrygda er fribeløpet nærast halvert. Om du tener noko utover fribeløpet, sit du att med 30 % av dette. Slik tener du etter kvart "meir av dine eigne pengar", samstundes som det svarer seg å prøva å arbeida.

Eg trur dette er ei god ordning, nettopp fordi dette inviterer til å ta ut arbeidsevna.

Meir troll
Troll sprekk i lyset, heiter det. Men kven av oss tør seia at me har møtt trollet med to hovud? Me vil jo helst vera rasjonelle og berre argumtera med fakta, ikkje opplevingar og angst for konsekvensar.

I det heile er det mykje me helst ikkje snakkar om, i alle fall ikkje eg. Helst vil eg unngå å seia at eg er arbeidsufør. For det er så mange uføre, så altfor mange, seiest det. Det kan nesten ikkje vera rett at det skal vera så mange, kviskrar eit anna troll. (Sjølv om fakta seier at Færre uføre no enn før )

Det trollet vil eg kappeta med. Eg tar større ord i munnen og ropar tilbake: Du må hugsa på at me har svært så høg yrkesdeltaking, låg arbeidsløyse og høg pensjonsalder samanlikna med andre land. Kom ikkje her og legg skuld(kjensl)a på meg!

..
Logikken bak reknestykket i uføretrygda finn ein kanskje her:
Fribeløpet i uføretrygden - og kompensasjonsgraden

Andre innlegg, mange om ordningar for uføre, er samla her: Økonomiske og praktiske ordningar 

AFP-paradokset

Det beste er fridomen til å velja å bruka tida til det eg vil. No kan eg gjera meir av det eg liker å putla med, seier han som har trappa ned med AFP, avtalefesta pensjon.

Det verste er sjøvbiletet, kjensla av ikkje å strekkja til, seier han som er slutta i arbeid fordi helsa krevde det.

AFP kom til for at det skulle vera råd å arbeida noko mindre utan å måtta bli uføretrygda. Ordninga var vel særleg tenkt for dei som hadde hatt hardt arbeid og som skulle få ein siste periode i arbeidslivet utan rundar med NAV, legar og skjemavelde for å bli delvis arbeidsfør for å ta vare på resten av helsa. Ordninga var i utgangspunktet ikkje meint å gi betre tid til hobbyar.

Kan henda er det ein del av desse hardtarbeidande som nyttar AFP-ordninga i det stille. Men me høyrer mest frå den andre gruppa, dei som går ut av arbeidslivet med lyfta hovud og med betre tid til det som er kjekt.

Ingen kan granska hjartet. Kanskje trengte dei lettare dagar? Det er likevel eit paradoks at samstundes som me har ei ordning som gjer det lett for nokon å trappa ned, møter ein stadig på haldningar som gjer det verre for andre å gå ut av arbeidslivet. Prestisjen ligg i å vera i arbeid, eller sjølv å velja å gå i redusert arbeid. Å ikkje ha noko val, gir ingen status.

Slik opplevest det for mange. Eg møter jamleg kvinner og menn som kviskrar at dei er på veg til å bi uføre. Også om dei nærmer seg alderen då vener går av med AFP. Dei ser i govlet. Somme ser meg i augo, fordi dei veit at eg veit kva dei går gjennom.

Verda er merkeleg. Og ordningar som gir pengar til nokon, gjer oss merkelegare..

Det er det første dei spør om.

- Det er jo det første dei spør om, 

seier ufør kvinne på Dagsrevyen (8.4.2013) som så gjerne
vil vera i arbeid til tross for sine epilepsianfall.

- Det er fint å vera del av eit felleskap, 

legg ho til.

Ja, så enkelt kan det seiast.

Å vera del av eit fellesskap som skal gjera ein jobb, 

ved hjelp av hendene eller ved hjelp av tanken.

Å leggja planar i lag, 

møta utfordringar undervegs,

finna løysingar, 

prøva å koma vidare,

nå målet

i lag.

Det

saknar eg

kvar einaste dag.

Fordi det gir meining i øyeblikket

og det gir meining til det store fellesskapet

Derfor bør arbeidslivet vera ope for alle som kan gjera ein innsats

For mange hastar 

dette

før

 timeglasset renn ut

.....


Meir om det same:
Korleis skal uføre presentera seg?
Kven er dei uføre?

Åra kjem med tida, men ikkje alderen..

Alle hastar vidare, 

men ingen vil lenger fram

- i år.

Alle vil leva lenge,

men ingen vil bli gamle.

Ti år har gått.

No er kroppen så gamal som eg blei for ti år sidan.

Har du leveåra,

er det fint

-  så lenge du har helsa, 

heiter det.

Har du ikkje helsa,

har du leveåra, 

om du er heldig.

Slik er livet.
Og livet er ikkje det verste eg veit..

- Eg kjenner meg nedvurdert. - Nei, det gjer du ikkje!

*  - Me opplever at me ikkje er ynskte når abortlova er slik at foster med vår sjukdom skal kunne veljast vekk med sjukdomen som einaste grunngjeving, har mange funksjonshemma sagt til Høgre.
- Nei, slik er det ikkje, blei det sagt på Aktuelt, 12.03.2013.

Det er greitt å seia at det ikkje skal vera slik at ikkje alle er like velkomne i samfunnet. Men ein kan ikkje nekta for at det blir opplevd slik.

* Eldre har lenge opplevd det negativt at det er snakk om eldrebølgja; som om dei eldre strøymer utover samfunnet og blir til ei plage og ein utgiftspost. Før me er gamle sjølv, tenkjer me ikkje på det. For alle vil leva lenge, men ingen vil bli gamle.

* Uføretrygd er eit sikringsnett når helsa sviktar. Det var ikkje meininga "trygda"skulle vera ein negativ merkelapp. Men eg unngår å seia at eg er uføretrygda. Eg seier at eg er arbeidsufør. For kven andre går rundt og seier kor dei får løn eller utbetaling frå: "Eg er lønsmotakar", "Eg er arbeidsgjevar"?

Opplevinga er subjektiv. Alle fakta kan peika i ein anna retning, 

men når den det gjeld, opplever at det er eit problem,

 hjelper det ikkje å nekta.

Lover og ordningar som ikkje var tenkt slik, ord som ikkje hadde dobbel meining, når dei likevel tar nye vegar, må det lagast nye kart. Elles tolkar me kartet ulikt, og snakkar forbi kvarandre.

Det er haldningar det gjeld, ikkje fakta. Men om ein ikkje ser kor det ber hen, kan haldningar skapa fakta. Haldning blir fort til handling. Det er frivillig å ta abort. Ingen tvang. Men: Kva vil det krevja å bera fram eit born som "alle andre" meiner ikkje skulle vore fødd? Korleis vil det vera for det barnet å veska opp?

Handling blir til haldning. 

- Lova treng ikkje å endrast. Det er så liten endring som eventuelt skal gjerast. 

Gjer det likevel!

Med den handlinga blir det skapt haldningar: 

Livet er verdifullt 

- slik det er!

***************

Bakgrunnen for kommentaren og Høgre sitt framlegg finn du her

Sjølvportrett

"Tøffe tider" kalla eg dette bilete som eg laga i 2008. Då hadde eg nyleg starta opp med å mala, og av og til blei inntrykka frå kvardagen som ny-ufør festa til lerretet. "Sjølvportrett" kallar eg biletet no. Perioden som sengeliggjande er forbi for lengst. No tyr eg til golvet i korte periodar. Men av og til er det likevel slik livet er, iannafor dei fire veggane, utafor sollyset, felleskapet. Eg mala fleire bilete der verda utafor berre var synleg gjenom eit vindu, utan at eg tenkte over det.

I starten kunne eg ikkje sjå på dette biletet. Det vekte bere negative tankar og kjensler. Men no er det annleis. No ser eg på det og tenkjer: Ja, det var tøffe tider. Men slik er det ikkje no. Dei aller fleste dagane er lyse. Eigentleg er livet godt.

Eg starta denne bloggen med eit mål om å koma ut av uføret. Helst slik at eg kom i arbeid att. Slik er det ikkje blitt. Men eg er aktiv ute blant folk, og har ein del oppgåver som er interessante.

Når eg ser biletet, veit eg at eg allereie er komen ut av uføret.

Viss du vil sjå kva eg har festa til lerretet dei siste åra, finn du ein del av det på Galleri Nauthydlaren her
(Bildet er 24X30 cm, olje på lerretsplate, kr 700).

Korleis skal uføre presentera seg?

Korleis eg skal presentera meg? Seia kven eg er sjølvsagt, seier du kanskje. Og det har du rett i. Etter å ha vore arbeidsufør ein del år, har eg funne ut kven eg er, også som ufør, når all fagleg og yrkesmessig identitet berre er inne i meg og ikkje i tillegg på eit skilt på kontordøra.

Etter kvart som kropp og tanke er blitt såpass at eg kan vera aktiv ein del av timane i døgnet, har eg fått lov å delta i nokre styremøte og i lokalpolitikken att. For ein stor del fordi det er akseptert at eg ligg på golvet når det trengst.

Så det praktiske går "greitt". Men så skal styre og stell ha oversikt over kven som er med. Og korleis skal eg då pesentera meg? Oda Bhar skriv dette på Twitter i dag: 

Oda Bhar ‏@bharfot

Blir veldig nysgjerrig på hva de folka driver med som ikke har stillingstittel på deltakerlista. #åpningskonferanse #TIFF2013 #TIFF13

Og eg forstår at ein vil vita litt om dei ein møter på konferansar og møte. Men kva skal eg gi opp? Skal eg skriva arbeidsufør i ruta som blir ståande tom, eller skal eg skriv tidlegare "ditt og datt".

Første gong eg møtte utfordringa, fann eg til mi store overrasking ut at eg var oppført som husmor. Då blei eg lei meg. Ikkje fordi eg synest det er noko dårleg tittel. Både eg og mannen min har vald å vera heimeverande i periodar då borna var små. Men den tida eg låg på golvet mesteparten av tida heime og måtte ha hjelp til svært mykje, var det ei nedvurdering av tittelen husmor å nytta den på meg. Eg korkje laga middag eller stelte huset i nokon særleg grad.

Når eg møter folk, seier eg no berre namnet mitt. Om nokon spør kva eg gjer på, svarer eg at eg er ute av arbeidslivet grunna ein sviktande rygg som sviktar ytterlegare om eg eg ikkje tek nødvendige omsyn. Eg er feig nok til å nemna ryggen, for det er ein "så grei" grunn til å vera ufør. Det slår dei fleste seg til ro med. Men i andre samanhengar: Når eg er på styremøte ol, kva vil de at eg skal seia? Kva er informativt nok utan å bli utleverande? Nokon som har tankar om dette?

Eg er ufør og skulle ynskt eg var tjukkhuda og latare

Oppdatert 7.10.2014

Uføre er late.

Nei, ikkje alle,

ikkje du!

Folk greier alle over same kam.

Nei, ikkje alle,

ikkje du.

Likevel, når det kjem ein ny runde med debatt om uføre, slik som no når ny lov skal innførast og skatteauke skal kompenserast i budsjetet, vil mange av oss gå i forsvar.
Forskarar seier no at det vil vera lurt at uføre er på ein arbeidsplass heile dagen, og at alle bør nytta restarbeidsevna. Dei legg til at det ikkje gjeld dei som har sjukdom/skader som hindrar dei i det. Likevel får eg lyst til å ropa: Dette går ikkje, ikkje for alle! Derfor er det godt det ikkje er eg som skal kommentera utspel som seriøs problemløysar. Statsråden seier dette er interessant. Og det er bra. For me veit at for svært mange uføre vil det å nytta den arbeidsevna dei har, om den er aldri så ustabil, vera eit pluss. Dessutan vil mange oppleva det godt å ha eit arbeids- og kvardagsfellesskap.

Kvifor kan eg ikkje då berre la debatten gå? Vera samd i at me må unngå å få så mange unge uføre?

Jo, fordi ordskiftet om system ofte blir blanda saman med ynskjet om å vita om kvar enkelt eigentleg er verdig den uførestønaden han får. Og eg har så lett for å tru at folk vil forvissa seg om at også eg er på rette plass, når eg er på feil plass: Heime i staden for på jobb.

Så tenkjer eg etter, og sorterer i tenketanken:
- Det er bra at ein ser etter ordningar som kan halda folk i arbeidslivet lengst muleg, mest muleg. Det er bra både for arbeidslivet og arbeidstakaren.
- Men: Smertene mine får du ikkje. Og tru meg: Dei vil heller ikkje ha dei, heller ikkje vil dei synast det er underhaldande å få plager og skader utdjupa.
- Samfunnsreknskapen er best når eg er ufør. "Skattebetalarene sine pengar", eller fellesskapet som eg heller kallar det, er betre tent med at eg får uførstønad og er heime i fred og ro, enn at eg blir ein kostbar pasient, akutt og på sikt.
 - Folk får berre tru kva dei vil om at eg ser frisk ut i periodar og er aktiv politikar. Dei må gjerne byta med meg: Prøva å liggja på golvet på offentlege møte for å kunne delta. Og så sender eg ein varm tanke til dei med usynlege plager som slit med si psykiske helse, og som berre vil få større problem om helseplagene blir synlege.

Så får folk (nokon av dei) berre tru eg er lat. Av og til lurer eg på om eg skulle vore litt latare tidlegare i livet, så hadde eg kan henda ikkje vore der eg er no. Men det er mi historie, og den treng du ikkje, den vil du eigentleg ikkje ha.

Konklusjon:
Måtte me få ei god uføreordning som eit sikkerhetsnett for dei som treng det, også i framtida, med opne dører til meiningfullt arbeid så langt helsa rekk. Den nye "uførelova"  vil vera ein god reiskap til meir fleksible kvardagar, fordi arbeidsmengda då lettare kan tilpassast helsa.

Og mens dagane går, store ord kjem og går, får me som er uføre seia frå når nok er nok, samstundes som me ikkje må redusera utfordringa for framtidig arbeidsliv og arbeidstakarari debatten.

Når du slit med sjølvbiletet. skal du tenkja at andre tenkjer mindre på deg enn du sjølv trur. Dette gjeld også oss som er uføre. Men i tider med mange sterke ord om "dei uføre"; får de andre bera over med oss når me trur det er oss det gjeld.

Til alle langtidssjuke sender eg i dag denne sommarfuglen i vinterland som eg har prøvd å festa blikket på:

Når somrane ikkje kjem

Når sommaren kjem
skal eg ...
eg skal ...
me skal...
og ....

Fyll ut det som manglar!

Så blir ikkje sommaren som ein håpte på
og ein får setja sin lit
til ein annan sommar.

Når sommaren er over,
somrane er over
og ikkje kjem att
slik dei gjorde før,
når eg ikkje lenger kan...
vil...
eller skal...
fordi kroppen trur at det allereie er langt på haust,
(eg har sagt ifrå om at det er feil,
men kroppen høyrer ikkje),
- då må eg finna noko anna
å vilja
skulla
kunna.

Og då krev eg ikkje heile sommaren,
men nokre solstråler gjer godt!

Hadde du vore ein hest, hadde det gått rett på slakthuset!

- Hadde du vore ein hest, hadde det gått rett på slakthuset.
- No opererer me for livskvalitet, ikkje for arbeid.

Begge desse utsegna er frå legane mine. Og eg blunka ikkje då dei sa det. Eg visste at dei hadde rett. Det vil seia fornuften tok det inn, men ikkje resten av meg. 

Derfor tenkte eg framleis: Ein periode med sjukmelding no, så er eg tilbake i arbeid. Og livet går vidare som før. 

Før dette hendte vurderte eg det å bli frisk og det å vera i arbeid som to sider av same sak.
No veit eg at det finnest fleire nyansar, noko denne tvittermeldinga i dag også viser:

Anna Tostrup Worsley ‏@annatw

Hørt:Tenk om politikere&byråkrater kan begynne å snakke om å få de syke friske nok til å jobbe istedetfor å snakke om å få de uføre i arbeid

Den som er sitert her har rett i at det er viktig å setja personen i sentrum. Då er det helsetilbodet som er avgjerande. God behandling gir ofte pasientar som blir friskare. Det gir livskvalitet, mindre sjukmelding, lågare uføreutgifter og høgare deltaking i arbeidslivet. I den rekkefølgja.

Så er det like viktig å få uføre i arbeid. Men for mange treng ikkje det innebera at ein blir så mykje friskare først. Derimot krev det at det blir lagt til rette for arbeid med ulik tiltak. Det skriver presidenten i norsk psykologforening, Hofgaard, om her

Lite ambisiøst? Tja. For den som ikkje blir friskare, men som vil vera aktiv i samfunnet, er det slett ingen dum ide: Å få vera til nytte, å vera i eit arbeidsfellesskap. Kan henda det til og med på sikt gjer ein friskare også?