Kan det skje igjen at me tenkjer kost/nytte om mennesket?

Arnt Stefansen skriv:  Du er annerledes - du må dø! (Ytring.no, 13.07.2013)

Det handlar om fysisk og psykisk sjuke, asosiale og kronisk sjuke som måtte få ein god død - eutanasi, fordi rasen skulle vera rein og fordi det sparte samfunnet for utgifter.

Grøss og gru! For nokre fæle folk som tenkte og gjorde slik, tenkjer me i dag.

Og heldigvis; dødsleirar for å bli kvitt sjuke og svake har me ikkje i dag.

Men tankegangen: Å vurdera menneskeverd, gradera menneskeverd, er me heilt fri for det?
Å vurdera kost/nytte, er me heilt fri for det?
Å gi ein god død før livet tar slutt på naturleg vis, er me fri for det?

Å tenkja at dette kan aldri skje igjen, trur me på det?
Å tenkja at dette er leeeeenge sidan, tenkjer me slik?

I ein situasjon, der alt er unntak, alt er annleis, kan det likevel skje på nytt?

Kvifor har det tatt så lang tid før me blir minna om at også svake og sjuke blei tatt av dage i nazityskland?
Forstyrrer det vårt syn på menneskverdet i dag?
I tilfelle: La det forstyrra!

Tastesamfunnet

(oppdatert 4.10.2012)

Sosiale medier og ei digital verd gir stor fridom, men også stort ansvar.

Sekund etter at ordet "psykiatri" er nemnd saman med ein mistenkt i ei sak, går debatten frå tastatur til tastatur. Me liker å seia at det går frå skjerm til skjerm, men eit slikt uttrykk tar frå oss ansvaret. Det er nokon som tastar bodskapen, og det er der ansvaret ligg.

Som ung debattant kladda eg innlegga først. Så skreiv eg dei på maskin, bretta arket og putta det i ei raud postkasse. Ganske snart fann eg ut at eg burde "sova på det", før eg posta brevet. Ikkje sjeldan førte det til at eg endra litt på innhaldet neste dag. Uforgløymeleg er episoden då eg sende eit skarpt, ope brev til dåverande helseminister med overskrifta: "Kva verdiar, Mork?", og fekk ei skrikande overskrift mot meg i ei landsdekkande avis nokre dagar seinare: "Kva verdiar,Totland?" Han hadde god grunn til å stilla spørsmålet. Mi handling spegla ikkje gode verdiar i forsøket på å avsløra hans etter mitt syn ufullkomne verdisyn.

Tastesamfunnet kan få oss til å tru på hastesamfunnet.

Når ein hest "løper løpsk" eller "spring ut" som me kalla det, er det berre ein ting som kan stoppa han: At nokon stengjer vegen når han kjem springande. Det krevst mot for å stilla seg opp slik. Kanskje treng me i større grad bremsa kvarandre i tastaturverda også: Seia "Stopp! Har du tenkt over kva du no deler av mistanke, fordomar, haldningar?"

Fleire har opplevd at det ein tastar i all hast, skulle vore fjerna frå jorda si overfalte. No får me hjelp til å sletta nokre av spora våre her
(via @carlsbj)

Lesverdig i Aftenposten om same tema:
Den moderne gapestokken

Apropos ordet psykiatri: Eg bur trygt ti minutt frå eit psykiatrisk sjukehus

Ikkje galskap, men forakt for solidaritet, sa 17.maitalaren

På Valen går 17.maitoget frå kyrkja til Valen sjukehus og tilbake til skulen.

I parken ved sjukehuset foregår den høgtidelege feiringa, med tale og song, på plenen mellom det vel 10 år gamle velferdsbygget og dei 100 år gamle murbygningane, det gamle asylet.

Her feirar bygdefolk og pasientar nasjonaldagen i lag.

Og eg tar ein pause frå den store fellesskapen for å blogga (og kvila føtene), fordi talaren, Gaute Lund, var som alltid direkte og tydeleg:

          Spesielt når me er samla her, er det viktig å understreka at det som skjedde i sommar, og det som går føre seg på tinghuset i Oslo, ikkje handlar om galskap, men om forakt for verdiar som solidaritet og fred, sa Gaute.

På Valen har folk i generasjonar hatt sitt daglege arbeid på sjukehuset. Foreldre arbeider på sikkerhetsposten med strenge tiltak på føremiddagen, for så å henta dei små i barnehagen og gå tur på stiane nedanfor sjukehuset om ettermiddagen.

Her er det ok å snakka om galskap i ein 17.maitale. Ingen hever brynene, misforstår eller tillegger talaren dårlege motiv. Han nytta ordet,midt inne på det psykiatriske sjukehusområdet for å ta merksemda vekk frå det som kan vera av psykiatriske forklaringar eller diagnosar i terrorsaka, og sette søkelyset på det som kan gjera stor skade: forakt for verdiane me byggjer på som vil gi rom for sterke og svake.

17.maitalar er ofte betre enn sitt rykte.


Andre innlegg om å ha Valen sjukehus som nabo:
Å gøyma menneske
Eg bur trygt ti minutt frå eit psykiatrisk sjukehus

Bilete: Ekely, avdeling ved sjukehuset nede ved fjorden (ikkje i bruk for tda)

Å gøyma menneske..

Ja, det går an å gøyma menneske. I årevis prøvde familie og samfunn å stua vekk, gøyma dei det ikkje var plass til i samfunnet.

Eg har hatt arbeisplassen min på Valen psykiatriske sjukehus ei tid, og bur no trygt, ti minutt derifrå. I dag gjekk eg meg ein tur i området nede mot sjøen.

Eg var innom den gamle gravplassen som ligg så lunt til mellom over 100 år gamle lauvtre.

Det  er stille innafor steinmuren. Nokre få gravstøtter helsar sitt siste farvel. Men dei fleste gravene er merkte med ein flat stein i marka, utan namn. I sjukehusarkivet ligg det kart som fortel kven som ligg kor. Men det kan du ikkje lesa på gravsteinane. Det skulle ingen vita.

På dei få gravsteinane som er der, er det ein inskripsjon som er nytta: "Gjemt men ikke glemt."

Av og til kan desse orda nyttast også på andre gravplassar. Dei fortel då at nokon har tatt avskild, og er ikkje lenger å sjå og møta,. Han er gøymd. Men når eg går nede på gravplassen her, får eg andre assosiasjonar med ordet "gøymd". Mange blei gøymde frå resten av samfunnet her. Men dei næraste, mors- og farshjarta, kunne nok likevel ikkje gløyma.

Me er komne fleire steg på veg ut av uføret når det gjeld haldninga til psykisk sjukdom. Men me har nok framleis eit stykke igjen å gå.

Eg bur trygt - ti minutt frå eit psykiatrisk sjukehus

Dette er ein bloggpost frå desember 2011.

------

Bjørn Lydersen, generalsekretæren i Mental Helse seier det er ei utfordring for samfunnet å ikkje tru at det å ha ei alvorleg psykiske liding er det same som å vera farleg. Les intervjuet her.

Eg er på flyttefot. Me flyttar inn i nykjøpt hus i bygda Valen i desse dagar. Eg skriv "bygda Valen", fordi Valen på desse kantar av landet ofte blir forstått som Valen sjukehus, eit av dei eldste psykiatriske sjukehusa i landet, bygd i 1911.

Det tar ti minutt å gå frå stovedøra mi til sjukehuset. Når ein les avisene for tida, skulle ein tru at ei slik plassering av heimen ville skåra høgt på ein "risiko og sårbarhetsanalyse". Slik tenkjer ikkje folk som bur på Valen.

Valebuen har hatt psykiatriske pasientar som ei del av kvardagen sin i fleire generasjonar. Dei fleste hadde sjukehuset som arbeidsplassen sin, dei arbeidde direkte med pasiantene eller i støtteapparatet som snikkar, bakar, kokke, vaskar, bonde osb.  I tidlegare tider var pasientar også plasserte i private heimar med tilsyn frå sjukehuset. Mange pasientar gjekk langs vegane, til og frå "koloniane", der dei budde og arbeidde. Det var mange av dei tyngste pasientane på Vestlandet som budde her eit tid. Det var ikkje dei med dei alvorlegaste lidingane ein møtte på butikken til dagleg, men små og store fekk stor toleranseradius av å sjå folk som oppførte seg annleis og hadde uventa kommentarar. Eg trur dei som vaks opp her, takla å møta det fargerike felleskapet som var her. Eg ser ikkje heller ikkje vekk i frå at det gjorde noko med synet på menneskeverdet.

Det blir fortalt om då skulen herfrå var på leirskule og kom til å dela leirstad med ei gruppe funskjonshemma. Dei som styrte leirstaden blei overraska over kor greitt det gjekk å ha dei to ulike gruppene samstundes. Forklaringa låg nok i at det skulle litt til før Valeelevane lyfte brynene.

Eg var direktør på Valen sjukehus ei kort tid. Kontoret låg i den gamle overlegevillaen. Legar hadde kontor i andre høgda, og pasientar passerte døra mi heile dagen. Nokon kom innom, og  ute i parken møttest med jamleg.

Sjølvsagt var ikkje alt berre idyll. Det kunne vera harde tak på avdelingane i blant. Veggene skjuler mykje liding, no som før. Og som ikkje-fagmann kan eg ikkje seia noko vitskapleg fundert om risikoen, korkje med å gå i sjukehusparken eller å bu i nabolaget. Men som lekmann, etter å ha opplevd dagane der, og etter å ha lært korleis Valebuen ser på pasientar med psykiske lidingar og røynslene denne bygda har, konkluderer eg med at dette er ein trygg stad å bu.

Eg trur Bjørn Lydersen, generalsekretæren i Mental Helse, har rett når han seier at det er ei utfordring for samfunnet å ikkje tru at det å ha ei alvorleg psykiske liding er det same som å vera farleg. Han viser til at statistikk fra vestlege land fortel at
- sannsynligheten for at mennesker med psykose skal drepe fremmede, er én av 14 millioner.

Han viser vidare til diagnosen terroristen frå Utøy har fått og seier:
- Denne diagnosen er en skremmende merkelapp å få, med den stigmatiseringen rundt alvorlig psykisk sykdom som allerede hersker i vårt samfunn. Vi har stor forståelse for hvor redd disse personene må være for hva andre mennesker nå vil tenke om dem, seier Lydersen, og legg til:
- Dette er mennesker som er like forferdet over disse drapshandlingene som alle andre!

 Det hender at psykiatriske pasientar gjer alvorlege brotsverk. Kvar gong det skjer kjem psyktrien under debatt. Er tvang brukt til rett tid?. Kunne brotsverket vore unngått. Kven har gjort feil?

Det er på sin plass med kritiske spørsmål slik at me sikrar kvardagen for oss alle på beste vis samstundes som dei som treng hjelp, får den beste hjelpa. Likevel: Er det grunn til å tru at psykiatriske lidingar er forklaringa når vonde handlingar blir gjort? Det finst tal som seier noko om dette.

Generalsekretær Bjørn Lydersen viser til rapporten fra Olsen-utvalget, som kom i fjor. Utvalet såg på drap som er gjort dei siste fem åra av personar med kjende psykiske lidingar.
- Hovedbudskapet i denne rapporten er at det er ingen grunn til å si at mennesker med psykiske lidelser utgjør noen risiko for det trygge samfunnet som Norge tross alt er. Skulle det være noen fellestrekk for mennesker med psykiske helseproblemer, så er det at de er mer redd for andre mennesker enn at de er farlige for andre mennesker, meiner Lydersen.
..
- De største risikofaktorer for å begå alvorlig vold, er tidligere erfaring med vold og med rus. Kjent internasjonal forskning løfter opp en lang rekke risikofaktorer som i sum kan forklare under en fjerdedel av slike hendelser. Psykiske helseproblem er bare en av mange mulige faktorer, og det forklarer lite eller ingenting i seg selv.  ( Frå: Ikke grunnlag for stigmatisering: 05. desember 2011 Silje-Carine Kikut Moen <silmoe@mentalhelse.no> )

Eg høyrer barnerøyster frå bakken utafor.
Snøen er komen.
Ungane leiker trygt.
Lite trafikk,
gode naboar,
eit trygt nabolag!
Her vil eg at barneborna mine skal veksa opp!