Tastesamfunnet

(oppdatert 4.10.2012)

Sosiale medier og ei digital verd gir stor fridom, men også stort ansvar.

Sekund etter at ordet "psykiatri" er nemnd saman med ein mistenkt i ei sak, går debatten frå tastatur til tastatur. Me liker å seia at det går frå skjerm til skjerm, men eit slikt uttrykk tar frå oss ansvaret. Det er nokon som tastar bodskapen, og det er der ansvaret ligg.

Som ung debattant kladda eg innlegga først. Så skreiv eg dei på maskin, bretta arket og putta det i ei raud postkasse. Ganske snart fann eg ut at eg burde "sova på det", før eg posta brevet. Ikkje sjeldan førte det til at eg endra litt på innhaldet neste dag. Uforgløymeleg er episoden då eg sende eit skarpt, ope brev til dåverande helseminister med overskrifta: "Kva verdiar, Mork?", og fekk ei skrikande overskrift mot meg i ei landsdekkande avis nokre dagar seinare: "Kva verdiar,Totland?" Han hadde god grunn til å stilla spørsmålet. Mi handling spegla ikkje gode verdiar i forsøket på å avsløra hans etter mitt syn ufullkomne verdisyn.

Tastesamfunnet kan få oss til å tru på hastesamfunnet.

Når ein hest "løper løpsk" eller "spring ut" som me kalla det, er det berre ein ting som kan stoppa han: At nokon stengjer vegen når han kjem springande. Det krevst mot for å stilla seg opp slik. Kanskje treng me i større grad bremsa kvarandre i tastaturverda også: Seia "Stopp! Har du tenkt over kva du no deler av mistanke, fordomar, haldningar?"

Fleire har opplevd at det ein tastar i all hast, skulle vore fjerna frå jorda si overfalte. No får me hjelp til å sletta nokre av spora våre her
(via @carlsbj)

Lesverdig i Aftenposten om same tema:
Den moderne gapestokken

Apropos ordet psykiatri: Eg bur trygt ti minutt frå eit psykiatrisk sjukehus

Tydelege leiarar, takk!

Større handlingskompetanse og gjennomføringskraft. Tydelege leiarar, klare kommandolinjer. Oppdaterte rutinar for avvik og korrigering av system. Alt dette blir det ropt etter i kjølvatnet av 22.juli-rapporten. Og det er vel og bra. Men når ein leitar etter grunnar til at me ikkje er i mål på desse områda på mange felt i samfunnet vårt, bør me kikka oss over skuldra og spørja kva for eit samfunn me har oppmuntra til fram til no.

Spør du ein svensk leiar om kva som skil norsk og svensk arbeidsliv, svarer han at i Sverige gjer arbeidstakaren ofte det han får melding om, men i Norge vil han stilla spørsmål ved ordren.

Å ha oppegåande, tenkande arbeidstakarar og medarbeidarar er sjølvsagt eit pluss. Men har me strekt oss for langt den vegen?

Skapa kvalitet eller stela kvalitet?
Arbeidsplassar er prega av demokrati, særleg dei store. Der blir lovar og reglar fylgde, og arbeibstakarar hegnar om rettane sine. Dette er vel og bra. Men er det lov, eller går det an, eller vågar eg spørja: Kan det bli for mykje av det gode?

Næringslivet, kommunar, skule- og helsevesenet er i endring. Det er ikkje noko nytt. Dei har vore i endring sidan fyrste virkedag. Endringa skjer for å kunne utføra den tenesta ein er til for, på beste vis.

Alle som gjer vedtak, treng å få synleggjort kva konsekvens vedtaka får.
Og dei som blir direkte råka av endringar som tilsette, skal vera orienterte og skal kunne påvirka situasjonen, om det er råd. Dette må liggja fast. Likevel: Bruker me ressursar, tid, kompetanse, pengar som står i forhold til desse måla? Eller er me komne i eit uføre med stor mengde informasjon, tallause drøftingar, av og til aksjonar og til og med sjukmeldingar som resultat av "den gode vilje" til demokrati? 

Eg har ikkje svara, men etter å ha hatt leiar - og styreansvar i ulike samanhengar; organisasjonar, skule/høgskule, sjukehus, helseføretak og kommune, sit eg med ein del spørsmål:
- Kor mange møte trengst?
- Kor mange tilsette må vera med på møta?
- Kva område på arbeidsplassen er det viktig at dei ulike gruppene blir involverte i.

Omorganisering er tidkrevjande. Endringar som skjer er ofte av administrativ karakter og har for det meste med pengeflyt, personalansvar, og samarbeid å gjera. Dei fleste tilsette vil ha ein arbeidsdag der dei merker svært lite til denne organiseringa. Kor stor medverknad bør dei ulike gruppene då ha?

Eg har inntrykk av at me tolkar demokrati på arbeidsplassen slik at alle skal meina noko om alt. Det skaper ikkje kvalitet, korkje i prosess eller resultat. Det stel kvalitet.

Merkevaren OL/olympiske ringar - nærare for Paralympics?

Tankar 12.september: No er Paralympics over. Kanskje dei paralympiske leikene som har fått størst merksemd nokon gong. Mange meiner også at no er det på tide å likestilla olympiaden og paralympics. Skilnaden lar seg ikkje forsvara i lengda. "Folk flest" har oppdaga det, og gitt uttrykk for det dei siste vekene. Kanskje dei som har makt til å endra namn, titlar og symbolbruk også vil oppdaga det?

.........

Tankar1.september:

"Sette paralympiske idrettsutøvere i stand til å oppnå sportslig utmerkethet 
og inspirere og begeistre verden»

Dette er målet til 

Den internasjonale paralympiske komité (IPC) 

Sportsleg toppinnsats og inspirasjon og begeistring . Nett det er det me opplever at paralympics gir. Etter dagar med imponerande prestasjonar i første runde med OL, med utøvarar som hoppar høgare enn hus berre ved hjelp av fart og ei stang, turnarar som nesten slår krøll på kroppen, og handballjenter som held ut til slutt og tar gullet heim, er det likevel berre å innrømma det: Det me ser no overgår alt.

Same kva OL ein deltar i, gullmedaljar kostar blod. svette og tårer. Når eg lar meg imponera av dei som er med i paralympics, er det ikkje først og fremst fordi dei har trent så kolosalt mykje, men det aner meg at dei fleste har hatt ein annan kamp; kampen for å motivera seg for å ta fatt på ei reise som enda i idrettskonkurransar. Ei reise som for mange starta med ei personleg katastrofe, tap av helse og eit vanleg liv. Dei har kome seg  ut av uføret, dei har ikkje blitt verande i sorga og saknet, men har tatt fatt på livet slik det er.

Mange som tar same reisa, kjem ikkje på resultatlistene. Men dei slår eigne rekordar kvar einaste dag; fleire steg utan hjelp, fleire ord som kan tolkast av dei som høyrer på, fleire timar uta av senga, fleire timar samen med andre, fleire meter, kilometer vekk frå huset...

 

Me treng alle førebilete som kan inspirera  og begeistra, ikkje for å kvalifisera oss til OL, men for å ta i bruk den helsa me har.

 

Det paralympiske  symbolet

Symbolet er ein agito (lat. sette i bevegelse) - eit symbol på bevegelse, forma som en asymmetrisk halvmåne, i raudt, blått og grønt, fargane som er mest brukte i nasjonalflagg verda rundt, (i flg Wikipedia). Det første symbolet som blei tatt i bruk, hadde fem element sette samen som dei olympiske ringane. Dette måtte skiftast ut fordi det var for likt dei klassiske olympiske ringane. Og her strekk ikkje tanken min til: Kva er problemet med at symbola blei for like: Kva var i dei heile problemet med å nytta dei fem olympiske ringane for begge olympiadane?

Me høyrer kommentatorane er nøye med å seia at det blir delte ut paralympiske gullmedaljar. Kan det ikkje heita olympiske medaljar? Kan det forvekslast med konkurransar for funksjonsfriske? Sjølsagt kan det skje. Men kva gjer det? Me har mange typar verdsmeisterskap (VM), men alle som får gull blir verdsmeistrar.

Eg veit spørsmålet om namn på OL og bruk av ringane har si historie og grunngjeving. Men likevel: Er det rett å skilja så tydeleg?

Toppidrett?
I går kveld såg me Thorvald Steen på Dagsrevyen. Han ville eigentleg vera skihoppar, men har store problem med å reisa seg. Han sit lenge heilt stille. Så tar han sats, får kroppen opp av stolen og blir ståande. "Dette er toppidrett!" seier han. Les meir om han  her

Motto
"Raskere, høgare, sterkare" er mottoet for olympiaden. Eit flott motto både for idrettsfolk som skal prestera og inspirera både friske og ikkje-heilt-friske, spør du meg.

"Du e' ein store original!"

Skulestart,
forventningsfulle barn skal finna sin plass i klasserom,
finna sine kameratar, si rolle i store og små grupper.

Dei stiller med ulike føresetnader,
nokon ivrige, utadvendte
nokon tilbakehaldne, forsiktige,
nokon verdsmeistrar i alt,
nokon med bremsar på,
nokon med synleg bremsar,
andre med bremsar på innsida.

Likevel synest det som om me alle skal passa inn i same forma,
den forma som dei andre til ei kvar tid forma?

Me er skapte som originalar, men oppfører oss som om me skulle vera kopiar, er det blitt sagt.

Far dreiv i mange år og køyrte folk med hest og trille heime i Skudenshavn. Til og med dronninga, som då var kronprinsesse, fekk fin hesteskyss.
Ein dag var det lite prominente gjester å køyra, og far fann ut at han kunne gi ungane fin skyss når han likevel var i farta. Han fyllte derfor opp trilla med dei ungane som var på plass i havn akkurat då.
På veg innover Søragadå kom det ein kommentar frå ein av ungane:
- Du, Rolf, veit du ka?
- Mor mi seie' at du e, ein store original

Far tok dette som eit kompliment.

Måtte barn som møter opp på skulen og som er litt annleis, på eine eller andre viset, få læra at det er OK at ikkje alle er heilt like. Måtte dei få læra at ein skal ta omsyn til det i leik og alvor, men at det er rom for alle.

Det aktuelle spørsmålet blir: 
Her: Kan det å vera annleis føra til mobbing? og
Her: Alle kan bli mobbere
Her: Tør foreldre og lærarar melda frå om mobbing?
Her: Kva gjer du når born mobbar?
Kan det hjelpa mot mobbing at me
 ser kvarandre?

Fri eller lenka?

Du kan gjera meg fri
men eg vil ikkje ha deg.
Du kan føra meg til stader eg kan vera nærare fjell og foss,
men eg vil ikkje vera saman med deg.
Du kan hjelpa meg med motbakkane
men eg takkar nei.

Lenka til rollestolen,
eg har høyrt om det.
Du inviterer meg med på tur
utan lenker.
Berre frivillige turar
er det du vil ha saman med meg.
Eller korte sprintar på flypassar
så eg slepp å melda avbod til møte
fordi flyet får ein gate så langt frå utgongen.

Eg takkar fint nei til tilbodet
ei stund til
fordi;
- Eg er lei for å måtta seia det til deg:
Eg har ikkje lyst til å bli sett saman med deg.

Andre skal ha det litt kjekkare enn om eg ikkje var her

Det er Ove Tvedt, læraren, langdistanseløparen innanfor frivillig arbeid som lokalavisa Kvinnheringen  kallar han, (10.08.2012), som har dette flotte målet for kvardagane sine. Ikkje i eitt år, ikkje i ti år, men i fleire tiår har han levd saman med ungdomane i bygda med målsetjinga om at dei skal ha det litt kjekkare enn om han ikkje hadde vore der. Han og kona starta heime i stova og har i mange år drive Ope hus i kyrkja, i tillegg til mykje anna arbeid i nærmiljøet. Mange unge har opplevd at målsetjinga hans er meir enn ord.

"Krampaktig ung" kalla me i vår tid ungdomsleiarar som gjekk i lusekofte og tøysko for å sjå ungdommelege ut. Skal ein fylgja dei unge i kle og motar i dag, kan det bli strevsamt å vera ungdomsleiar. Då er det frigjerande med det rådet Ove gir til andre som vil få kontakt med dei unge:
Ver meir  interessert enn interessant!

Eit slikt råd kan me ta med oss nokon og ein kvar:
- han som ikkje veit kva han skal snakka om når han møter folk fordi han for det meste er heime åleine grunna sjukdom
- dei som er blitt plasserte ved sida av kvarandre ved eit festbord og ikkje er kjende frå før
- ho som har fått ein ny nabo med ein annan kulturell bakgrunn

Å bli møtt av nokon som er interessert i deg, gjer noko med deg. Born bruker store fakter for å fortelja oss kor viktig det er at me ser dei. Som vaksne seier me det ikkje rett ut, men me opplever det vel likevel godt å bli sett.

Sjå meg!
"Se meg" er tittel på Stortingsmeldinga om ein heilskapleg rusomsorg. Å sjå dei unge er den beste førebyggjande innsatsen mot rusmisbruk. Sjå dei i kvardagen, sjå og høyra dei i ordinære samlingar, sjå og spørja etter dei når dei gir teikn på at alt ikkje er som det skal. Og så til slutt det vanskelege: La dei vita at du ser dei også når alt har gått galt og vegen ut av eit liv i rus synest stengt.

Lokalavisa "Kvinnheringen" vil kåra den beste kvinnheringen. Eg er ikkje i tvil om kven som fortener å bli den beste i Kvinnherad i 2012. Å seia at nokon er best, er å bruka store bokstavar. Men når målet er å gjera livet kjekkare for dei andre enn om han ikkje var der, er ikkje bokstavane for store. Og kjenner eg han rett, har han ingenting i mot at nokon låner mottoet hans.

Meir om å bli sett, kan du lesa her

Bonus ved "Ordinært" frivillig arbeid - St.meld. "Se meg!"

Nokre tankar om

Se meg!- St.melding 30 2011–2012 - En helhetlig rusmiddelpolitikk

Del II Se meg!

Det er så vondt å bli oversett, sa selger 329 og da journalisten i BT selde Megafon, opplevde ho seg usynleg

Stortingsmeldinga om ein heilskapleg rusmiddelpolitikk, har fått namnet "Se meg!" Eit godt val av tittel som fortel at rusmisbruk også handlar om deg og meg og våre haldningar til kvarandre.

Dei som lever med rus, treng å bli sett. Dei treng mykje anna også, som meldinga peikar på, men utan å bli sett som einskildmenneske, vera ynskt av nokon, vera elska trass den livssituasjonen ein er komen i, kan vegen ut av uføret bli lang.

Eg spurte ein som arbeider  med rusomsorg, om han kunne peika på kva eg som lokalpolitikar kunne gjera. Svaret var at me sjølvsagt kan auka midlane til rusomsorg, men uansett korleis ein vurderte det, eller kva ein meinte om rusomsorg, så ville den økonomiske innsatsen gi størst resultat om den var førebyggjande. Som politikar er det både lett og vanskeleg å forhalda seg til eit slikt svar. Det er lett fordi det då er freistande å kvila på laurbæra ein evt har fordi ein satsar på barn og unge. Det er vanskeleg fordi førebyggjande arbeid med tanke på rus kan synast å vera lite treffsikkert og det krevst stort tålmod.

Treffsikkert?

Korleis skal me vita om innsatsen er treffsikker? Kan me hjelpa ein ungdom som er begynt å rusa seg, tilbake til eit liv utan rus, vil innsatsen bli opplevd som treffsikker. Men fotball, speidar, ungdomsarbeid på bedehus og motorsykkelklubbar, som arbeider jamt og trutt, - er det innsats mot rus? Vil ikkje desse "kjekke" ungdomane ha klart seg utan rus, uansett? 

Er det berre eg som har tenkt slik? 

Dei viktige samtalene

Eg er komen til at det er feil å tenkja slik. Og Dag Endal, leiar for junior- og barneorganisasjonen Juba, stadfesta dette i Vårt land, 8.august-12. Han seier at nærleik kan forebyggja narkotikamisbruk:

" Politikk handler om virkelighetsforståelse. Noen tror at narkotikaproblemet i Norge befinner seg på jernbanetorget i Olso. Utformingen av den overordnede narkotikapolitikken må ta utgangspunkt i en helt annen virkelighetsforståelse, for de viktige slagene står alle andre steder.

Det handler om alle de små, men avgjørende samtalene mennesker imellom. På skolens foreldremøter. Ved gatekjøkken på småsteder i distriktene. Etter at fotballtreningen er slutt og tenåringene er på vei hjem. Rundt kjøpesentrene og i skolegårdene. Etter lørdagsfestene.

Det er i disse samtalene, både blant ungdom og i voksenmiljøet, at det avgjøres om narkotikabruk skal slippe til i tenåringmiljøene." (Dag Endal, Vårt Land ,8.8.2012)

Stortingsmeldingen og du og eg

Ei stortingsmelding kan peika på lovendringar, ny praksiss og økonomiske prioriteringar. Kvardagssamtalane, haldningane, er det du og eg som disponerer, - heilt gratis. 

Ei anna problemstilling knyt til stortingsmeldinga: Del I: Snakk høgt om faren ved medisinbruk 

Snakk høgare om faren ved medisinbruk - St.melding 30 2011-2012

Nokre tankar om

Se meg!- St.melding 30 2011–2012 - En helhetlig rusmiddelpolitikk

Del I Gode råd er billige – la oss få vita om faren ved medisinbruk!

«Tar du smertestillande? – Eg har vore på avvending.»

Det var på ei møte ho bøygde seg over til meg og kviskra spørsmålet. Helsa mi hadde vore tema i pausen, og eg hadde prøvd å svara så godt eg kunne på spørsmåla om kvifor eg låg på golvet på ei matte under møtet.

«Eg har vore på avvenning». 

Svaret song i meg lenge etterpå. Avvenning? Skremmande – fordi det peika mot vanedanning, binding, - til slutt narkomani?

Eg narkoman? Kunne det bli resultatet?

Etter dette spurte eg meg sjølv: Kven er dei narkomane?

I sommar la regjeringa fram stortingsmeldinga om ein heilskapleg rusmiddelpolitikk. Honnør til dei for å sjå rusområdet i samanheng.

I stortingsmeldinga var no-situasjonen godt gjort greie for. Ein del tiltak er det også der, nokre av dei er omstridde. Mange tiltak bind opp budsjetta framover, så ei regjering må tenkja også på kostnadssida når dei gjer framlegg om tiltak. Men her er eit godt ord frå meg, og det er billig, ja, så å seia gratis:

- Fortell oss alle kva bruk av vanedannande medisin inneber av fordeler og farer.

- Fortell den einskilde som får ein resept på vanedannande, korleis opptrapping, nedtrapping kan skje og kva teikn ein skal vera på vakt overfor for å unngå å bli avhengig.

- Fortell oss alle om alvoret ved å kombinera alkohol, og medisin (evt narkotiske stoff)

Dei tiltaka som er nemnde i meldinga i samband med vanedanning, er

- Legge til rette for riktig medisinsk forskrivning

og bruk av vanedannende legemidler

- Sette i verk tiltak for å redusere illegal import

av vanedannende legemidler.

Les ein det første av desse punkta velvillig, kan ein seia at mitt gode råd er dekka inn her. Mitt råd til komiteen på Stortinget er likevel at dette blir konkretisert. 

Dette er ei form for førebygging som ikkje kostar anna enn tydeleg tale, 

gitt i omsorg frå fastlegen.

Min bloggpost med tankar om andre tema i stortingsmeldinga: Del II: Bivirkning av ordinært frivillig arbeid

Stortingsmeldinga finn du her
Kunne eg ha blitt narkoman? Ja, ifølge Den omvendte myrsnipefilosofien

Vil me fostra ein generasjon egoistar?

Oppdatert 14.10.2012

Eg, meg og mitt.

Den yngre garde veit å kreva sin rett.

Og med rette har me lurt på korleis det vil gå når dei som er unge i dag

og dusjar to gonger til dagen skal bli gamle og kjem på sjukeheim.

Eller er me allereie komne så langt at me må stilla dette spørsmålet om foreldregenerasjonen, ikkje borna? Kadra Yusuf peikar på dette i Dagbladet (14.10): LÆREREN SOM HOVMESTER: «God økonomi og stor tro på individualisme har skapt en foreldregenerasjon som tror livet er en buffé, og hvor lærerne bare er enda en hovmester som skal servere dem».

Det trengst sikkert mykje visdom både frå lærar og foreldre for å læra kvarandre og elevane og leva saman. Det viktigaste er slik eg ser det å læra:

Du er verdifull, unik!

Og eg legg til: Uavhengig av kva du presterer.

Om dette når inn,

vil me då fostra ein generasjon egoistar?

Faren er der.

Men:

Naboen din, kollegaen din, innvandraren, den eine innbyggaren i storbyen

er også verdifull og unik.

Den eine er verdifull - det sikrar menneskeverdet

den andre er også like verdifull; 

har likeverd

 - det krev solidaritet

Derfor må neste generasjon få høyra det gong etter gong etter gong:

Du er verdifull og det er alle dei du møter også.

Kven vil du folk skal tru du er?

Han var: han som gjekk konkurs
Dei var: dei som mista sonen sin
Ho var: henne som blei så tidleg sjuk
Ho var: henne som ikkje lukkast
Han var: han som tråkka feil
Dei var: dei som var utsett for ulukke

Kven er eg?
Eg er henne som var...
henne som gjorde...
som måtte...

Eg har mange ulike forteljingar
om meg sjølv.
Når eg vel å ta fram ei av dei,
gjer det noko med meg.
Den forteljinga får større plass i tankane,
i livet.

Alle forteljingane er sanne,
slik eg ser det.
Og av og til må dei fram,
den eine etter den andre.

Men sånn til kvardags
i møte med han og henne
vil eg ikkje definerast utifrå
noko vondt eller vanskeleg.


Dei vil alltid vita det, kjenna på det:
- han som gjekk konkurs
- dei som mista sonen sin
- han som blei så tidleg sjuk
- ho som ikkje lukkast
- han som tråkka feil
- dei som var utsett for ulukke

Det vonde vil dei ha med,
men vegen vidare treng ikkje skiltast med det!


Les om ein som er å mykje meir enn sin eigen lagnad
her

Same tema er også plassert på Mormors klagemur  her